698

D’Edl.Hr.Commissaris tot verwonderinge hebbende gesien den kleenen sleet van ‘s Comps. tabacq, namen[t]lijck dat volgens de jongst geslooten boecken deselve geweest is maar 2590 lb., en in de drie voorige jaaren noch ongelijck veel minder, namentlijk in ‘t geheel maar 1847 lb. en dat de Hr.Commandeur en de messrs. uijt den Raadt verclaarden dat ‘t sluijcken van den tabacq niet t’ eenemaal of wel voor een groote gedeelte conde werden voorgecomen, en egter dit cruijt d’eenigste coopmanschap is, waar op d’ E. Compa. all voor lange staat gemaakt heeft jaarlijcks een moije stuijver op te winnen, tot soulagement der excessive ongelden deses guarnisoens en vordere ommeslagh, hoewel het bleeck dat het jaarlijx soo wijnigh beschoot, en even wel een ijgelijck onder ons bekennen most dat den sleet van den tabaq, in vergelijckinge van de jongste vertierde quantiteit, wel 2 a 3 maal soo groot behoorden te sijn, gaande ondertussen de particuliere door hare sluijckerijen &a. met de winsten door, selfs tot prejuditie van des E.Comps. veehandel met de Hottentots te landtwaarts in, alsoo de Strandtloopers coopende de particuliere tabacq voor minder prijs, deselve voor aff de boven landers (hunne landtsluijden) toe brengen en wijs maken, niet alleen dat d’ E.Compa. haaren tabacq in ruijlingh van ‘t beestiaal haar te hoogh aanreeckenen, maar dat de selve oock niet soo goet is als die door de particulieren werden aangebracht; alle welke inconvenienten en schaadelijcke infractien in des E.Comps. tabacxhandel, soo het blijckt, in soo veel jaaren niet heeft cunnen worden voorgecomen, en aangesien de regeeringh alhier en speciaal den fiscaal verclaaren alle debvoiren te hebben aangewent tot weringe van den invoer van den particulieren tabacq, soo heeft den Heere Commissaris voorgedragen terwijll d’ E.Compa met hun eijgen vercoop van den tabacq (selfs met gedeeltens van ponden dat met hun respect ook niet convenibel is) tot nu toe niet heeft willen lucken, of het dier halven niet dienstiger waare dat sulcx overgelaaten wierden aan een der ingesetenen alhier, die d’ selve van d’ E.Compa. mosten overnemen, tot minder prijs als sij tot noch toe gewoon sijn geweest haaren toebacq uijt te venten, mits dat hij niet vermoogens soude sijn, in ‘t vercoopen en verdistribueeren der selve, de ordinarij prijs te boven te gaan, maar gepreveligeert sijn dat cruijt alleen te moogen vercoopen sonder op swaare pene eenige anderen tabacq van particuliere dan alleen van d’ E.Compa. op te doen, behoudens dat d’ E.Compa. ook geen anderen tabacq soude mogen uijt geven dan hun eijgen slaven en in ruijlinge van ‘t beestiaal te lande waarts in, om daar door te ervaaren hoe grooten quantiteit de borgers (die de Caapse sleet buijten twijffel ‘t aldernaasten cunnen calculeeren) aan nemen soude in een jaar te vertieren, mits genietende op ijder lb. een redelijck voordeeltie en op dat sij mede niet soude werden vervoert door hebb-sucht om van de particuliere de tabacq te coopen tot minder prijs, soo soude het ten alderhoogsten dienstig sijn te conditioneeren, dat alle den tabacq die sij mochten overgehouden hebben, na d’ expiratie van een jaar tijts van soodanigen quantiteit als sij aangenoomen hadden te vertieren, dat hij deselve gehouden soude wesen weder aan d’ E.Compa. te restitueeren tot de helft van de prijs als bedongen mochte sijn aan haar uijt ‘s Comps. magasijnen te leveren, welke leverantie ook sal geschieden bij soo veel ponden teffens als hij bequamelijck sal connen uijt venten mits t’ elken maalen in cassa contant betaalende ‘t gene hij van tijt tot tijt mochte comen te genieten, en om wijders den invoer van alle particuliere tabacq met ‘t uijtterste vermoogen te weeren, den geenen die met d’ E.Compa. soodanigen verdingh mochten aangaan, toe te leggen de helft van den tabacq die hij inder tijt soude moogen aanhaalen van die de selve tragten te sluijcken en aen de ingesetenen alhier te vercoopen, nevens de helft van de boeten, daar de coopers en vercoopers in sullen vervallen, gelijck nader uijtgedruckt staan21 in de articulen van de naast volgende voorwaarden.

Welcken voorslagh van sijn Edl. voornt. in Raade gepondereert sijnde, pro en contra, ‘t geene souden connen dienen tot des E.Comps. intrest, is eenpaerigh beslooten en g’arresteert in forma voors. te accordeeren met den geenen van de borgers die de hoogste prijs voor den tabacq sal bieden, en daar beneffens de grootste quantiteit aannemen, in ‘t loopende jaar te vertieren, oordeelende gesamentlijck dat desen middel de eenigste en beste sij om ‘t aldernaast te ontdecken hoedanigen quantiteit jaarlijcx hier onder d’ ingeseetene sij ten22 vertieren en dat de conditioneerders moogelijck bequamer sullen sijn alle particuliere invoer van tabacq te weeren door een soodanige maniere van ondersoekinghe en ondercruijpinge der sluijckerijen als haar intrest ten hoogsten sal requireeren met meerder industrie en ijver als de dienaeren van d’ E.Compa. wel gelegen comt te doen, behoudens even well dat den fiscael deser Commanderije daar om niet te min als voorheenen sijn debvoir sal contribueeren tot voorcomingen23 van den invoer van alle particuli[ere] tabacq, en de handt bieden aan den geenen die [met] de Compa. voors. voorwaarden sullen hebben [aen]gegaen24 mits dat hij ook van die aangehaald[en] tabacq ende verbeurde boeten sal trecken e[en] derde part, de andere derde part ten behoeven van de E.Compa, doch voor all sall het van sijn pligt wesen naaukeurigh te doen letten op den gevoorwaarden burger, indien hij selfs sich mochte komen te vergrijpen met ‘t coopen van particuliere tabacq, van welke onder gespecificeerde breucke den fiscus de volle helft sal trecken, alles sodanigh als de onder volgende conditien claarder spreeckt en te kennen geeft:

Conditien en voorwaarden waar op bij den Edl. Hr. Rijckloff van Goens de jonge, Raadt Extra. van India, out Gouverneur van ‘t eijlandt Ceijlon , de Cust Madure &a., Admiraal der presente retourvlooth als Commissaris deser residentie, den E.Hr.: Commandeur en Raadt in loco uijt den naam en van wegen d’ Generaale Nederlantse g’octroijeende Oost Compa. aan Cabo de Boa Esperance voornemens sijn aan een ijder deser borgeren aan te presenteeren de benefitie van ‘t alleen vercoopen van tabacq en dat op de volgende conditien, ingaande 15 mt.25 deses jaars en expireerende ulto. December aanstaande.

Voor eerst sall dese benefitie voor een ijder deser borgeren open staan, om daar na te moogen bieden, en een off meer persoonen gequalificeert sijnde deese negotie met d’ E.Compa. aan te gaan, mits stellende sufficante borgen voor de prompte betalinge van soodanige quantiteit tabacq, als sij in ‘t jaar van d’ E.Compa. sullen comen aan te nemen, sullende de borgen ider in solidum onder renuntiatie van de benefitie ordinis divisionis et excussiones26 voor de betalinge moeten instaen.

Den aannemer off aannemers van deese benefitie sijn gehouden alle den tabacq van d’ E.Compa. aan te nemen ten bedrongen27 prjse als namentlijck:

een pondt Virginise tabacq tot 34 stuijvers ligt gelt
een do. Brasilise tot do. do.
een do. geperste tot 20 do.
een pondt Virginise tabacq tot 34 stuijvers ligt gelt
een do. Brasilise tot do. do.
een do. geperste tot 20 do.
Wanneer haar sall vrijstaan daar van soo grooten quantiteit in te slaan als de aannemers sullen staat maacken binnen seeckeren tijt te kunnen vertieren, mits alvoorens de leverantie geschiet, die in ‘s Comps. cassa betaalende, sonden dat de vordere quantiteit bij haar sal wesen aangenomen voor haar risico van indroogen als andersints sall blijven, dat d’ E.Compa. t’ haaren laste sal nemen.

Daar en tegen sullen d’ aannemers gehouden sijn naauw reguardt te nemen en te doen nemen op den invoer van tabacq van particuliere, en om haar daar toe des te meer te moedigen, sall alle den tabacq die van particulieren wert aan gebragt bij achterhaalinge geconfisqueert en den vercooper in een boete van 10 Rdrs. mitsgad. d’ eerste maal den coopen bovendien gecondemneert werden in een boete van 50 Rdrs., voor de tweede maal in 100 Rds. en voor de derde maal, boven d’ geltboeten, in arbitrale correctien. Van welken geltboeten en geconfisqueerden tabacq de aannemers de helft sullen genieten en d’ andere helft verdeelt werden, 1/4 voor de Compa. en 1/4 voor den fiscaal die de calangie doen moet; doch den fiscus selfs den tabacq achterhaalende, sal de selve d’ helft, en d’ Compa. d’ andere helft gaudeeren.

Integendeel blijft den aannemen of aannemers gehouden geen anderen tabacq te moogen slijten als die van d’ E.Compa., op pene soo contrarie bevonden wert, te vervallen in een amende van 150 rijcxden. voor d’ eerstemaal, 300 Rdrs. voor de tweede maal, en ten derde maal boven de geltboete arbitrale connectie, van welken geltboeten den aanbrenger sall genieten d’ helft, en d’andere helft verdeelt werden ten behoeve van den fiscus en d’ E.Compa. in gelijcke portie; doch den fiscus selve de ontdeckingen doende, sall d’ E.Compa. d’ helft en fiscus d’ andere helft gaudeeren.

Den tabacq sall niet hooger mogen werden vercogt als tot soodanigen prijs d’ Compa. die present vercoopt en nader uijtgedruct wert, ‘t sij dat sulcx geschiet bij een, een halff 1/4 lb. meerder off geringe[r] quantiteit, hoedanigh sulcx ook soude mogen wesen; contrarie bevonden werdende te verbeuren de somma van ƒ100 voor de eerste maal, ƒ200 voor de 2en maal en ten derde boven dien arbitralijck gecorrigeert te werden, te appliceeren als vooren.

De aannemers blijven verpligt den tabacq van d’ E.Compa. gesorteert aan te nemen, sonder dat haer in hun ceur sal staan wat voor tabacq sij begeeren, maar sullen gehouden wesen de sorteeringe van de Virginise , Brasilise en geparste tabacq door malcanderen te nemen, nadat d’ E.Compa. van ijder sorteeringe sall wesen voorsien.

En aangesien hier vooren is gesegt dat den geenen die dit contract met d’ E.Compa. sullen comen aan te gaan, alleen sonder ijmandt anders daar onder te begrijpen, sall wesen gepermitteert om tabacq te vercoopen, soo wert egter daar bij g’excludeert den handel van tabacq die d’ Compa. met dese inlanders kom[t] te drijven, soo mede ‘t geene d’ E.Compa. jaarlijcx aan haare lijffeijgene comt uijt te rijcken, daar op niet sullen te pretendeeren hebben.

Doch bij aldien het mogte comen te gebeuren, dat d’ E.Compa. daar nevens van dit contract soodanigen quantiteit tabacq niet konden leveren als sij in ‘t jaar te vertieren hebben aangenomen, blijven de contractanten in sulcken geval gelibereert om in voors. cas omtrent de quantiteit bij haar aangenomen, verder gehouden te wesen verstaande pro rato den tijt dat d’ E.Compa. haar geen tabacq sall hebben konnen leveren, sonder dat sij egter sullen vermoogen tabacq van particuliere op te coopen, op soo danigen penaliteit als hier vooren is g’expresseert.

Ingevalle de contractanten van de quantiteijt tabacq bij haar aangenoomen te vertieren, noch een gedeelte na expiratie van den geprefigeerden tijt mochten komen overigh te behouden, sall d’ Compa. die weder te rugh nemen tot de helfte minder prijs als sij daar voor aan d’ E.Compa. hebben betaalt, off aangenomen te betaalen, verstaande soo sij niet overtuijgt geweest sijn tabacq van particuliere opgecogt te hebben, doch ‘t contrarie gebleeken sijnde, sall den overigen tabacq alleenlijck uijt een vierden deel van den inkoop werden aangenoomen.

Soo in tegendeel de contractanten meerder tabacq benoodigt sijn als sij met d’ E.Compa. hebben gecontracteert, blijft d’ Compa. verpligt op haar versoeck hun soo veel meerden tabacq ten prijse als vooren te vergunnen als sij sullen oordeelen dit jaar noch te connen vertieren.

De contractanten sullen mede moogen vercoopen tabacxpijpen, mits gehouden sijnde d’ selve van d’ Compa. te haalen tegens ƒ3 ‘t gros, die weder tegen een halff percento advance sullen moogen vercoopen, dat is twee stucx pijpen voor en28 swaare stuijver, doch niet hooger.

Onder de voorwaarden en contracten hier aan de Caap gemaackt, heeft den Hr. Commissaris onder andere gevonden seeckere voorwaarde nopende de verpachting van ‘s Comps wijngaart aan Rustenburgh alias ronde bossie aangegaen,29 bij seecker borger genaamt Cornelis Stevens ao. 1680, en dat voor 3 jaaren, tot 3000 gl. ider jaar, mits dat d’ E.Compa. voor dat gelt soude ontfangen 6 1/4 legger Caapse wijn, tot 20 Rdrs. ‘t halff aam of 160 Rdrs. d’ legger, welke wijn de pachters van de coele wijnen weder gehouden sijn voor dat selffde gelt van de E.Compa. aan te nemen, en boven dien noch 2 leggers tot 128 Rdr. de leggen, om alhier bij d’ cleijne maat gesleten te werden en waar door die verpachtingh thans wel ƒ2343:15 minder moet gelden als ‘s anders wel doen souw, aan gesien de Caapse wijn jegenwoordigh te becomen is tot 30 a 35 Rdrs. d’ leggen, en ter wijl den selven Cornelis Stevensz buijten dien bij dese verpachtinghe gepreveligeert is ten platten landen tot ‘t Soutt riviertie toe te mogen tappen, sonder eenige impositie te betalen, alderhande coele wijnen en stercke drancken; en dat hij uit des E. Comps. wijnbergh jaarlijcks kan maaken ten minsten 12 a 14 leggers wijn, hebbende besijden dien ook noch een wijnbergh van sijn particulier daar bij geplant, welke wijnen hij de pachters tot een onredelijcken prijs opdringt, haar dreijgende bij weijgeringh sijn coele en stercken drancken in sijn district tot sulken lage prijs te sullen vercoopen dat sij in den aftreck hunner drancken daar door ten hoogsten souden werden benadeelt, waar uijt dan comt te blijcken met hoe cleenen overlegh van Comps. wegen deese verpachtinge is geschiet, en hoe schadelijck het voor haar is, Egter heeft hij nadat de eerste 3 jaaren waaren g’expireert den 4e Maay ao. 1680 dese verpachtinge met de selve conditien weder vercregen en dat voor 3 jaaren ter wijl den Hr. Commandeur hier eerst aangecomen sijndedoor verkeerde informatie van ‘t vorige opperhooft30 de schadelijckheit deser negotiatie niet genoegtsaam begreep, waar door d’ E.Compa. tot pmo. Maaij ao. 1683 aan dese conditien en verpagtinge blijft g’obligeert, maar is verstaan dat na de expiratie van die tijt voors. ‘s Comps. wijngaart geensints op dier gelijcken voet sal moogen werden verpacht, maar dat daar meede naar goet overlegh de meesten dienst van de Compa. sal worden betragt, trachtende onder tusschen hem te bewegen tot afstant, al soude de voorn. Cornelis Stevensz een halffjaer pagt worden quijtgescholden; ondertussen naauwkeurigh lettende of hij oock mochte oventreeden de paalen sijner beschreven conditien.

Immers soo absurten conditien bevindt den Hr. Commissaris door rapport van den H’r. Commandeur ook in gebruijck te sijn belangende ‘t geven der huijden van de geslagte beesten tot ƒ3 en die van de kalveren tot ƒ1 1/2 ‘t stuck aan den vrij schoenmaaker Isaaques Jacolini,31 mits dat d’ E.Compa. daar weder tegens soude aannemen soo veel schoenen als hij magtigh soude sijn te leveren, tot ƒ3 ‘t paar, waar door ‘t getall van de schoenen t’ sedert den jaare 1672, dat deese leverantie en ontfangh in treijn is geweest, is toegenoomen tot 1100 paaren, behalven dat hij door desen en geenen verstreckinge een goede somma aan de E.Compa. is ten achteren gebleven, die den jegenwoordigen schoenmaaken Barent Backen onder de selfde benefitie heeft overgenomen, en in plaats van die schult successive te verminderen, vermeerdert heeft tot een somma van ƒ1364:2. Versuijmende sijn tijt door een ongereegelt quaat leven, soo dat selfs de ministers van de Compa. en andere ingesetenen door hem niet conde gerieft werden; welke ongereegeltheeden niet behoorden te werden geconniveert, en geconsidereert dat d’ E.Compa soo een quantiteit schoenen geensints can te passe comen en dat selfs de meeste part na alle apparentie al sullen sijn verstickt, soo heeft den Raadt op ‘t voorstel van sijn Ee. voornt., bevindende dat deese conditien maar een mondelingh bespreck is, sonder eenigh verbandt van tijt, goet gevonden voornoemde schoenmaker, Barent Backer, op te seggen de leverantie van de huijden en den ontfangh sijner schoenen voorts door gecommitteerdens te laaten op nemen alle ‘t geene hij comt te besitten, en wijders arrest te laten doen op sommige effecten die hij heeft leggen op Mauritius , om daar uijt te vinden ‘t geen hij schuldigh is aan d’ E.Compa. hier vooren uit gedruckt, boven ƒ600 aan d’ diaconije en nog ijetwes aan de Duijtse cnegts die onder hem hebben g’arbeit, en dat voors. Barent Backer in de militie sijn dienst sal presteeren, tot ten tijt hij sijn achtenstall sal hebben ingedient, en alsoo de schoenen hier niet te pas connen comen, en even wel d’ selve d’ E.Compa. toebehoorende, is verstaan een gedeelte na Batavia te senden en d’ overige aan ‘t guarnisoen te verstrecken.32

Coenraadt Boubaer en Jan Holsmit,33 soldaten in dienst van d’ E.Comp., bevoorens verstaan hebbende dat hunne geweesene baas in sijne voorige neeringh niet stondt te continueenen, hebben versogt de vellen van d’ E.Compa. te moogen genieten ten prijse voors., mits dat sij gepreviligeert mochten werden de looijerije der huijden en ‘t maaken van schoenen voor ‘t geheele guarnisoen en de verdere ingesetenen alhier aan haar te moogen houden, sonder even wel die benefitie te hebben van aan d’ E.Compa. eenige schoenen te leveren, maar soo veel bereijde vellen als d’ E.Compa. voor de stall mochte necessiteeren; haar wijders verbindende alle de borgers en de dienaren van d’ E.Compa. alhier volcomentlijck te sullen gerieven van schoenen en muijlen, oft dat bij faute van dien den Hr. Commandeur andere schoenmaakers nevens haar soude vermogen aan te stellen. ‘t Geen haar dan mits desen g’accordeert is, alsoo getuijgenisse hebben van te sijn persoonen van goet comportement en laast maal op Mauritius gelegen hebben.

Aangesien bij ‘s Comps. magasijnen noch is bevindende een groote quantiteit swarte suijcker ofte jagerbollen, sonder apparentie dat deselve noch in een lange tijt sall connen werden vertiert, en ten opsichte die soetigheit een ongemeene groote laxatie onderhevigh is en dat de Compa. daar bij schaade en nadeel staat toe te comen, Soo is goet gevonden de gantsche quantiteit van die zuijcker die noch bij de packhuijsen is berustende, aan de meest biedende te vercoopen tot soo danigen prijs als de selve sal moogen rendeeren (d’ E.Compa. te kosten comende 5 1/2 penninge ‘t lb. of de heele partij ƒ88:-:15); veel beter sijnde dat d’ Compa. daar van noch ijets profiteert als dat ‘s Compa. magasijnen daar meede vercropt en belemmert blijven, waar bij niet anders als schaade can werden berekent.

Gemerckt alhier buijten den luijtenandt deeses guarnisoens geen andere mindere militaire officieren als sargeanten in guarnisoen sijn bescheiden, daar nochtans wel nodigh vereijste dat den gemt. luijtenant t’ sijnder adsistentie noch een bequaam persoon in de qualiteit van vendrigh wiert bijgevoegt, om welken qualiteit in deesen Raade versocht heeft den sergeant Oloff Bergh,34 een persoon aan wiens goede bequaamheit ontrent de militie en gegeve preuve van dapperheit in verscheijden oorlogsexpedienten wij ons volcomen verseekert houden, behalven dat hij van sonderlijke bequaamheit is bevonden om de jaarlijcxe ruijlinge van vee te doen bij de Hottentots te landewaarts in, weshalven den gemelten Oloff Bergh hebben goet gevonden toe te voegen de qualiteit van vendrich, wel te verstaan in dien de Ed. Hren.Majores in ‘t Patria op dese qualiteit niet al mochten hebben gedisponeert of wel een persoon aldaar aangenomen om die plaatse in de militie alhier te connen becleeden, in welken gevallen voorn. Oloff Bergh weder sall moeten te rugh treeden tot sijn voorige qualiteit van sergeant, ondertusschen dat hij sall genieten ‘t maandelijcx tractament daar toe staande.