697

Door d’ Edle. Hr. Raadt Extraordinaris en Oudt Gouverneur van ‘t eijlandt Ceijlon , Admiraal der presente repatrieerende retourvlooth, mitsgaders Commissaris deser residentie, ter vergaderingh voorgedragen en gedemonstreert sijnde, hoe dat onse Heeren Majores uijt ‘t Patria successivelijck recommandeeren den landtbouw alhier met alle vigeur voort te setten, ten eijnde d’ E.Compa. niet soude subject blijven jaarlijcx dese plaats te provideeren van genoegsaeme rijst tot onderhoudt hunner guarnisoen ende verdere ingesetene, met haare huijsgesinnen, slaven en slavinnen, dat haar niet alleen lastigh valt, maar ook dickmaal ongeleegen comt een capitaal schip expres aan te leggen om dese swaare reijse te doen, tot geenen anderen eijnde als tot spijsingh van die hier woonachtigh sijn, sustineerende dierhalven dat de borgerije den landtbouw meerder behoorden te beneerstigen tot winninge van soo veel graans als sij gesamentlijck tot haar onderhoutt behoeftig sijn; hebbende successive den Commandeur en den Raadt gerecommandeert de saacken met alle vlijtt daar toe te schicken, gelijck dan speciaal in ‘t jongste jaar met redelijck goet succes gepractiseert, en daar uijt overslagh gemaackt is dat de aanwinninge van graanen, te weten tarwe en rogge (onder Godes segen) ‘t aanstaande jaar soo groot, ja grooter souden konnen sijn alsser van nooden souden wesen tot spijsinge van ‘s Comps. guarnisoenen en de Nederlansche ingesetenen alhier, excepto de slaven, die om redenen nader uijt te drucken, sonder rijst niet connen subsisteeren; soo is in overlegh gecomen in welcker voege de graanen die hier werden gewonnen van de borgerijealhier5 soude werden aangenomen en g’orbert, want willende den landtbouw voortsetten en de borgerij daar toe animeeren, volgens d’ iterative recommandatien onser Heeren Principalen, soo vereijst middel uijt gevonden te worden om de selve graanen van haar tot een redelijcke prijs aan te neemen, en haar daar mede niet te laaten sitten in verlegentheit, waar door den landtbouw nootsaackelijck soude te rugh en misschien te niet loopen.

Den Raadt hier over mediteerende heeft eenparigh vast gestelt eenen redelijcken prijs te beraamen waar voor men d’ tarwe en de rogge, vallende alhier soo vett en goet als in Nederlandt selve, van de borgerije soude aanneemen, en dat voor den tijt van 3 a 4 jaaren, op dat sij haare gelegentheit daar na aan stellen en weten souden waar voor sij quamen te arbeiden; en tot dien eijnde eenige der principaalste borgers (liefhebbers van den ackerbouw) geroepen en affgevraagt sijnde hoeveel graanen sij in ‘t jaar contribueeren en tegen wat prijs sij souden connen bestaan, sijn wij eijndelijck over een gecomen met den borger Willem van Dieden6 de mudde tarwe (houdende ruijm 160 lb.) van hem aan te nemen tot ƒ6:10:- en gelijcke mudde rogge tot ses gulden, en dat in soodanigen quantiteit als hij magtigh sal wesen te leveren gedurende den tijt van 4 jaaren, en7 goet volwassen graan, waar toe d’ E.Compa. (gelijck sonder prejuditie geschieden kan) hem in eijgendom sal geven soo veel bequaam landt en ploeghossen al[s] den selven mochten comen te benodigen, mits de ossen betalende tot ƒ24 ‘t stx., daar het d’ E.Compa. wel voor tuijgen can, gevende volgens de generaale ordre en gewoonte van alle ‘t geougste een opregte thiende part voor des heeren geregtigheijt, breeder blijckende bij ‘t contract hier van sijnde, en alsoo onse intentie geensints streckt een man alleen daartoe te preveligeeren, maar de borgerije gesamentlijck te animeeren tot den landtbouw, op dat sij te lustiger daar toe worden, en in getall mochte toenemen, soo sal publicq advertentie werden gedaan dat het eenen ijgelijcken deser ingeseetenen vrij sall staan de taruwe en rogge tegens de vooren vastgestelde prijs d’ E.Compa. te leveren, bequame landen uijt te soecken om haar in eijgendom uijtgedeelt te werden, alles in sulcker forma als met de borger van Dieden is overeengecomen.

Om nu te comen tot besparinge van den rijst en d’ E.Compa. te ontlasten van de ongelden en pericule[n] om deselve met haare swaare kostlijcke scheepen herwaarts te doen overbrengen, Soo is mede eenpaeriglijck8 vast gestelt en g’oordeelt nutten voor des E.Comps. guarnisoenhoudens te sijn ider Maandagh uijt te deelen 1 1/4 lb. broot, dat ider hooft op een scheepel coorn maandelijcx sal uijt comen, en haar buijten twijffel niet alleen gesonden en aangenamen, maan oock d’ E.Compa. profitabelder sall sijn als de maandelijcxe rantsoenen van rijst gecalculeert ‘t last van 3000 lb. op 50 Rdr. off 150 guldens, daar se greetigh voor wert begeert, en ten respecten van de swaare pragt9 wel op gerekent mach werden, en om te bequamen sorge10 te connen werden gedragen dat broot voor ‘t guarnisoen behoorlijck werden gebacken,11 Soo sal hier in het Casteel een bequame gelegentheit daar toe g’ approprieert, en uijt ‘t guarnisoen een nuchter bequaam man worden bestelt, die met 2 Comps. slaven g’assisteert sijnde, met cleene costen ‘t guarnisoen sullen connen besorgen van soo veel broodt als daar toe van doen sal sijn, mits dat de officieren doorgaans op de deugtsaamheit van ‘t selve sullen hebben te letten.

Maar gemerckt ‘t vereijste coorn hier toe voor ‘t guarnisoen door den coornmoolen sal moeten werden gemaalen en dat voors. coornmoolen door d’ E.Compa. verpacht is voor 110 Rdls. ‘s jaarlx.12 soo sou dese verpachtinge (door ‘t g’arresteerde hier vooren) comen te vervallen maar geconsidereert de nuttigheit van ‘t eerste en ‘t cleene proffijt desen verpachting, mitsgaders de swaare lasten die de borgerij gewoon sijn geweest te dragen, betalende van den pachten voor ijder mudde taruw off rogge twee gulden aan gelt, sijnde een derde part soo veel als ‘t cooren haar waarlijck comt te costen, soo heeft den Raadt geen swarigheit gemaakt dese verpachtinge van den coorenmoolen mits desen te vernietigen, wel te verstaan soo dra d’ E.Compa. door d’ ing’ougste nieuwe graanen machtigh sal sijn ‘t g’arresteerde te effectueeren, als wanneer de moolenaar aanbiedinge sal werden gedaan de coorenmoolen t’ eenemaal t’ sijn[en] laste te nemenen daar aan alle nodige reparatie te versorgen(‘t welck dus lange tot beswaarniss[e] van d’ E.Compa. heeft moeten geschieden) mits dat hij soo veel coorn sal gehouden wesen aff te maalen als de Compa. tot spijsinge van ‘t guarnisoen sal van nooden hebben, bestaande t’ ans stijff in 300 coppen13 met previlegie dat hij dan van de borgerije voor ijder mudde coorn sal mogen nemen 10 stuijvers en gecalculeert dat deselve met haare famillien van vrouwen en kindens ook uijt maacken een getall van 300 coppen, soo wort gemeent dat den selven met 10 stx. op ijder mudde genoeg sal kunnen bestaan, sijnde gelibereert van den pacht, welke benevolentie voor de Compa. van cleene importantien en voor dese arme Colonie een groot soulagiement sal sijn, doch in dien het quame te gebeuren dat ‘t met d’ ougst den Caapse graanen aanstaande jaar ‘t guarnisoen noch niet conde versien werden met broodt, soo wordt even wel verstaan dat den moolenaar niet meer van de borgers sal vermogen te vorderen als 10 stuijvers van ijder mudde coorn waar na de verpagtinge dan (als ‘t op nieuw weder geschieden moet) kan werden geschickt en nochtans niet minder behoorden te gelden als tegenwoordigh.

Volgens dese reeck. van de sterckte deses guarnisoens, bestaande in 300 coppen, gevoegt met ‘t getall van 300 borgers, soo cleen als groot, sal de consumptie voor eerst overeencomen met de gantschen coorenougst van een geheel jaar en daar door uijt te winnen een quantiteit van 90 lasten rijst van 3000 lb. ijder, hooft voor hooft genomen tot 1 1/4 lb. ‘s daaghs, doch comende metter tijt de borgers door haare neerstigheit den aakerbouw14 te vergrooten en aanwinninge te doen van meerder quantiteit graan, die d’ E.Compa. ter prijse voors. volgens ‘t g’arresteerde hier vooren g’houden is aan te nemen, Is bij ons verstaan dat in den tijt 10 a 50 lasten taruw sullen moogen gesonden werden na Ceijlon met ‘t fluijtje Baren dat eersdaags volgens toesegging onser Heeren Principalen uijt ‘t vaderlant ten dienste deser Commanderije wert verwagt en van welck emploij in ‘t vervolg deser resolutie breeder sall werden gesprooken, sullende ‘t overige van ‘t gewonnen graan alhier soo veel niet beschieten, of het sal gevoeglijck na Batavia connen werden gesonden, met eenige der vaderlantsche scheepen, die haar in passant comen te verversen en al geemeenlijck15 soo veel ruijmte overich hebben dat se (sonder haar te beswaren ofte overladen) mackelijck sullen connen mede voeren ‘t overschott van ‘t Caapse coorngewas, sullende ontwijffelijck haare Edelheeden d’ E.Hn. Gouverneur Generaal ende Edl. Heeren Raden van India, die sobere quantiteit die sij van hier mochte comen te krijgenniet t’ onpasse connen comen,16 alsoo het sijn de vrugten van des Edl.Comps. eijgen Colonie tot beneficie van de soo hoog gerecommandeerden landtbouw en dat ‘t last van 3000 lb. d’ E.Compa. ook maar pas 40 Rx. te staan sal comen.

Maar om des E. Comps. mitsgaders de slaven van die borgerije, maackende ongevaar uijt 600 coppen, te voeden met broodt, is door ervarentheit ondervonden ondoenlijck te sijn, want behalven dat sij alle met rijst sijn opgevoet, soo mancqueert haar hier ook oncostelijck toespijs om tot drooge broot te nuttigen, konnende de rijset17 beter te lijve crijgen met water en soutte visch &a. In voegen voor eerst de E.Compa. haar sal moeten getroosten jaarlijcx herwaarts te bestellen 80 off 100 lasten rijst waartoe d’ Hr.Commissanis van Goens voorstelde dat sonder eenigh versuijm conde gebruijckt werden het fluijtje Baaren bij missive van d’ Hr. 17 gedaghteekent …18 Junij ao. passado toegesegt herwaarts te sullen bestellen, sijnde langh 90 voeten, enelijck om gebruijckt en gehouden te werden in ‘t vaarwater tusschen de Caap en Mauritius ; en gemerckt van hier derwaarts na toe eens ‘s jaars maar te bestellen sijn weinige provisien en van daar weder herwaarts over te brengen de gesaagde ebbenhoutte plaaten, die daar in voorraat mochten sijn, om die dan alhier te verdeelen in de vaderlantse retourvlooth, welk bodemptie veel nutter en tot meerder dienst van d’ E.Compa. conde g’emplooijeert werden in dien ‘t selve in de maant Aprill van hier derwaarts met ‘t noodige wierde gedepescheert, wanneer het aldaar conde sijn in Meij, en gelost en weder in genomen hebben hunnen voorraat van gesaagde ebbenhoutte plaaten, soude het ter bequamer tijt in ‘t laast van Junij daar mede connen steevenen na Ceijlon , overgevende de voors. plaaten aan de scheepen die aldaar naar ‘t vaderlandt gedestineert sijn, om dan weder op ‘t spoedigste in te nemen soo veel rijst als den selven boven eenige andere behoeftigheden van suijcker, lijwaat en soo voorts soude konnen bergen, waar mede den selven tijdigh in Februarij conde retourneenen all hier aan de Caap; welk emplooij eenparigh soodanigh verstaan is ‘t aldernutsten en bequaamste te sijn, sonder ‘t welcke dat bodemptie maar den halven tijt soude dienstdoen en bij welke occasie 40 a 50 lasten goede Caapse taruw en rogge over Mauritius na Ceijlon bequamelijck sal connen werden bestelt; gelijck hier vooren op ‘t subject van den orber der Caapse graanen geseijt is, en waar op de vrienden op Ceijlon haaren staat conde maacken om soo veel minder tarwe jaarlijcx tot haar behoeff uijt Suratta te ontbieden, In welck gevall van hier oock versocht moste werden dat sulcx fout quaame te mancqueeren, op dat sij aldaar staat maackende op deese provisie niet quame te geraacken in verlegentheit, ‘t gunt mogelijck in het eerste jaar soo seekerlijck niet sall connen volgen; dagh en tijt sall den uijtslagh leeren van ‘t succes deser tegenwoordigh soo ernstigh aan gestelden landtbouw.

Comende oversulcx bij verscheijningh van voorn. fluijtscheepie hier in dit vaarwater gantsch niet te passe d’ hoecker de Quartell , leggende tans g’anckent in de baaij; wes verstaan is naa ‘t arrivement van ‘t verwagte fluijtie, voorm. hoecker af te vaerdigen na Batavia, alwaar om diergelijcke cleen vaartuijgh seer benoodight sijn, gelijck haar Edl. d’ Hooge Regeeringh van India bij haare jongste missive na herwaarts comen te betuijgen.19

Bij inspectie van de graft om dit Casteel en genomen informatien wegens desselfs constitutie en geleegentheijt gebleecken sij, dat met het uijt graven van de voorn. graft reets soo verre g’advanceert is, dat meest doorgaans tot op 2 a 3 voeten tot aan ‘t welsandt (dat de gantse gragt door wert gevonden tot benenden20 aan de zeestrandt) de uijt gravingh is geschiet en de graft aan de landtzijde naa ‘t tafelgebergte door dien de gront aldaar seer hoogh comt te verheffen en uijt dien hoofde noch wel 8 voeten onder de waterlijst die present noch 3 voeten onder d’ aarde leijt, soude moeten werden uijt gegraven om water in de graft te hebben, dat ten aansien van het welsant een absolute onmoogelijcke saack is en niet can volbragt werden, behalven de geprojecteerde steene beenen ten weder sijden van de bolwercken Catsennellenbogen en Buuren om daar door ‘t water in de graft op te stutten, door de losse en onbestendige aarde soodanich niet sullen connen werden gemaackt, of ‘t water sal d’ aarde doen in calven en gevolglijck besijden de gemaackte beenen heen stroomen, sulcx de gedachten van een natte graft om dit Casteel te leggen wel moogen aan een sijde gestelt werden, en op andere middelen sullen moeten dencken om dit Casteel van buijten te verstercken, soo is na rijpe overlegh goet gevonden het vordere verdiepen den gemelte graft geen voortgangh te laaten nemen, maar bij provisie te staacken, sullende even wel met het verwijden van de selven blijven voort vaaren en dat tot de geprojecteerde wijte van 150 voeten, welke uijtgegraven aarde onder tegens de buijtenmuur van ‘t Casteel sal werden aangebragt om naderhandt tot een berm van 2 roeden breette te dienen.