573

Presentibus omnibus.

Alsoo gisteren morgen den Deenschen capitain genaemt Antonij van Doorn, geboortigh van Gorcum , voor desen d’ E. Comp. als opperstuerman gedient hebbende, en den 10en deser met het scheepje de Vogel Phoenix wegens sijn konincklijcke maijesteijt van Denemarcken hier ter rheede aangecomen sijnde, om de reijse verder na Dainsb 142 op Chormandel te ondernemen)143 sich onverwacht aan landt heeft begeven, met de vlagh achter van de chialoup waijende, en vervolgens na de woninge van de Heere Gouverneur om sijn Edle. te mogen spreecken, en sulcx den Gouverneur aangedient sijnde, is door sijn Edle. aan den fiscael doenmaels bij sijn Ed. voormelt in occupatie sijnde gelast dat den voors. Deenschen capitain souwde te gemoet voeren, sijn Edle als nu niet wel cunde ten andtwoort becomen, vermits beleth was met eenige besoignes, en dat hem in ‘t een of ‘t ander huijs ofte herberg soude trachten te troonen, en daar sijnde, alsdan aan te seggen dat volgens ordre van onse Heeren Maijores en ons besluijt van gisteren bij seeckere resolutie genoomen in arrest wiert genoomen, ‘t geene nae desier volbracht is ten huijse van den vrij herbergier Johannes Valckenrijck, alwaar oocq instonts eenige lijffschutten van de Gouverneur voor geseijde huijs sijn gestelt, en gelast goet reguard op voors. Deensche capitain sijn persoon te nemen. Onderwijlen heeft den Gouverneur den Raat bij een geconvoceert en ‘t bovenstaende bekent gemaeckt en stante pede nochmaels geresolveert en goetgevonden bij ons besluijt dienaangaende op eergisteren genoomen t’ eenemael sonder alteratie te blijven persisteeren; waerop dan de Messrs. den luijtenant Jeronimus Cruse en ondercoopman Martinus van Banchem daer heen sijn gecommitteert met speciale last om voor aangetoogen Deenschen capitaijn onse meninge bekent te maecken, ende denselven uijt last van den Gouverneur en den ganschen Raat aan te seggen dat alhier sal moeten overblijven ende hem een goet logiement in ‘t nieuwe casteel sal werden bestelt om aldaar sigh tot nader gelegentheijt te moeten onthouden, wijders dat aan de verdere officieren van sijn bodem wel diende in tijts te laten waarschouwen dat sonder haeren capitaijn sullen moeten vertrecken om haare mesures daer nae te konnen nemen, mitsgaders dat ‘s morgens ten 9 uijren den Gouverneur met sijnen Raat vergadert sullen wesen om dan schriftelijck haare benodigheijt te kunnen ingeven (omme soo veel vermoogens sijn) tot voorstant van sijn Majesteijts schip en volcq alle mogelijcke en billijcke adsistentie te bewijsen met die verdere bijvoeginge ons leet te sijn sijner aankomste alhier, en liever gewenscht hadden (om de minste moeijte voor ons te verwecken) dat dese plaatse niet waren aangeloopen, maer vermits sich onder onse macht als een (Nederlander die d’ E.Comp. meer gedient heeft)144 begeven hadde, volgens octroij van haar H.Edle. Ho. Mo. van dat geen Nederlanders, d’ E.Comp. bevooren gedient hebbende, sich in vreemde dienst na India sal mogen begeven en des ten rechten van onse Heeren Maijoores nu noch jongst bij haar Edle. missive in dato 18 October 1677 is geordineert alle sodanige Nederlanders, ‘t sij met of tegen wil met vreemde schepen vaerende aan te houwden, amptshalvendan145 bleven verplicht ende gehouwden de ordres van onse Heeren Maijores promptelijck naer te komen, ‘t welcke door de gecommitteerdens voormelt verricht, en hem Anthoni van Doorn aangeseght sijnde, sijn wederom in vergaderingh verscheenen en op ‘t bovenstaende ten andtwoort becomen van den meergemelden cap. Antonio van Doorn (na veele voorgaende doleantien en protestatien) dat de ordre van den Gouverneur en Raat uijt crachte en octroij van haare Ho.Mog. d’ Staten Generael en wegens de Nederlants geoctroijeerde Oostindische Comp. hem door gecommitteerde voors. aangedient niet alleen wel wilde maer oocq wel moste gehoorsamen en oocq patientie nemen, seggende dat maer alleenlijck aan lant was gecomen om den Gouverneur te begroeten, en sijnen nedrigen dienst aan te bieden om, offer iets bij sijn vertrecq ten dienste der E.Comp. mochte sijn te bestellen geweest, en dat sulcke bejegeninge in ‘t alderminst van de Nederlanders (die altijt seer genegen bleeff te dienen) hadde verwacht, presenteerende sijn commissie met sijne conincklijcke Majesteijts hantteekeningh gesterckt, te willen t’ allen tijden (wanneer den Gouverneur en Raat deselve begeerden na te sien) overleveren en verthonen, den Raat dese voorenstaende reden van de voors. capitain van Doorn, na gedaen bericht der gecommitterdens meergemelt gevath en geresumeert hebbende, sijn evenaengeroerde gecommitteerde wederom derwaarts tot voorseijde capitaijn gesonden omme deselve in minnelijckheijt aan te soecken off voors. commissie en licentie briefje als nu eens wilde aan den Gouverneur en Raat laten sien, als mede dat pacquet met brieven hem volgens sijn verhael van de Deensche Heeren wegens de Nederlantsche Compe. om aan de eerste aancomende plaets op de cust te bestellen geintrageert, de gecommitteerdens de meeninge van den Gouverneur en Raat wederom als voors. op ‘t minnelijcxt voorgedragen hebbende, heeft sijne commissie en licentiebriefje met gelijcke beleeftheijt om aan den Raat te laten sien, goetwilligh over gegeven benevens ‘t pacquet met brieven bevoorens nae een weijnigh toeven van boort laten halen hebbende, waarmede wederom sijn vertrocken en deselve den Gouverneur en Raat overgetransporteert welcke commissie een licentiebriefje van de Edle.Heer Gouverneur Generael Johan Maetsuijcker om met het Deensche schip Oldenburgh in Deenschen dienst nae ‘t Patria te moogen navigeeren, is vervattende; ‘t selve door den Raat na gelesen sijnde, en conden niets vermercken noch gewaer worden dat voor eerst enige alteratie wegens ons genomen besluijt conde veroorsaken; dewelcke alsdan na genomen resumtie ter ordre van den Gouverneur en Raat voormelt, door deselfde gecommitteerdens voors. capitaijn onbeschadigt wederom sijn geintrageert en aangeseijt den Gouverneur en Raat den inhout van dien ware gebleecken, doch niet tot verschooninge en veel min tot nalatingh van onse scherpe ordres voormelt, alsmede dat de tijt quam te verloopen en of geliefde met ons in ‘t casteel na sijn geprojecteerde logiement te gaan, Soo heeft denselven seer beleefdelijck een weijnigh uijtstel versocht met vrundelijcke beede dat met de gecommitteerdens en den fiscael en meerdere vrunden daar present sijnde (vermits sijn oncosten doch al gedaen hadt van cost te laten vervaerdigen) mocht sijn middagmael aldaar nuttigen met belofte van t’ allen tijden dan geerne te willen gaan. ‘t Geen hem van den Gouverneur en Raat wierde geaccordeert en sijn (nadat alvoorens van gemelde capitaijn wel getracteert en diverse glasen in goede vrolijckheijt over en weer verwisselt waren) uijt voors. vrijherbergier Johannes Valckenrijcx huijs met denselven vertrocken, geaccompaigneert met de meergemelde gecommitteerdens en den E. fiscael Mr. Tobijas Vlasvath en denselven alsoo in sijn camer in ‘t nieuwe fort gebracht die den Gouverneur en Raet bij daegh en oocq des nachts met schiltwachten behoorlijck heeft laten versien, afwachtende als nu desselffs antwoort en protestatien daertegens te deduceeren.

Vrijdagh den 15en deser ao. 1678 ‘s morgens ten 9 uijren.

Den Gouverneur met sijn Raat wederom vergadert sijnde en gewacht hebbende (onder ‘t effectueeren van eenige andere nodige besoignes) off voors. protestanten niets van de bejegeningen van gisteren tot voorstant van haaren capitaijn en schip meergemelt souwden moveeren, is eijndelijck in vergaderinge verschenen den stuirman van voorseijden bodem Jan Linerman146 met de ondervolgen147 requeste off raatsbesluijt in geseijde haar schip door den Raat gebesoigneert en geresolveert en dat volgens de letter:

‘Edle. ende Hooghgeboorne Heer Gouverneur ende machtige Heer. Saluit.’

‘Naermaelen wij in ervaaringh gecoomen dat sijn Hoogh Edelheijt onsen opperhooft ende Heer capitain Antoni van Dooren aan landt heeft laten verarrestere[n] ende in aperentz. neemen, als is onsen samplijcken versoeck aan sijn Hoogh Edle. Ht. naedemael onsen Heer capitain van sijn koninglijcken Majesteijt ende de Edle. Deense Oostindische Compag. voor een capitain ende opperhooft van het schip ende goet is aangenoomen worden, Ende vollencoomene macht ende ordre van ons alleenigh heeft, sijn Hoog Edelheijt gelieven nae haar groote vermogenheijt onsen voorbenoemden Heeren Capitain Anthoni van Dooren weerom als te vooren op vrijen voeten te stellen, In manquement sulckes (soo dogh niet willen verhoopen) is onsen resolutie nademael wij geene macht buijten hem hebben ende ons oock sulcx niet durven onderstaen met ‘t schip buijten onsen Heern capitain in see te gaen, Naedemael onsen opperstuirman gedeporteert ende wij soo wijt maer als onderofficiers sijnde, alsoo dat groote onheijl daaruijt konde ontstaen, met het schip wat naeder onder de wal te gaan, om soo langh te tardeeren bet148 onsen capitain weerom op vrijen voeten gestelt, ende is onse resolutie niet van hier te vertrecken eer wij onsen capitain in present aan boort hebben, Soo dan niet meen tot leetwesen van ons alle ende nadeel van sijn conincklijcke Maijtt. van Deenemarcken soude gedeijen. Verlaten ons ondertusschen tot sijn hoog Edelheijt goede erhooringh waarmede sluitende ende beveelen sijn Edelheijt Godtlich protectie verblijvend. Onderstont Sijn HoogEdelheijt schuldigste dienaers; en was geteijckent Jan Linerman, Knue149 Vedermord, Heijndrick Thijssen, Pieter de Ridder. In margine op ‘t schip de Vogel Phenix den 15 Aprilis, ao. 1678.’

‘t Welcke gelesen en exactelijck met alle vigeur geresumeert sijnde, is door den Gouverneur en Raat gerespondeert dat wegens het ontslaan en op vrije voeten te stellen haaren capitain voor als noch niet conden sien dat in ‘t minst gequalificeert waeren, Alsoo haar hoogh Edle. d’ Heeren Bewindhebberen ordres bij distincte brieven in maniere voors. soodanigh waren vervath en dienvolgens wij, als haare dienaers en loontreckers, bleven verobligeert deselve stip te achtervolgen, maar ons dese voorval selfs gansch van herten leet te sijn en ons verwonderden sijl die providentie selfs niet hebben gehadt van ons hier aan te soecken en liever wenschten ons van sulcke moeijte tot eijgen gerustheijt te hebben ontlast, Maer nopende sijn Majests. bodem van daer mede sonder haren capitain niet te kunnen of willen in zee gaen (wegens haare geallegeerde redenen) wij niet en konden verhelpen en daervan haaren sin hadden te doen en sijl. haar meer dienden aan de intrest van haeren conincq te laten gelegen leggen als wij)150 aangesien van onse kant tot des conincxs bodems vertreck alle billijcke adsistentie waren aenbiedende en wes meer aengaende die materie, met verdere toesegginghe namaels schriftelijck op haar geschrift t’ antwoorden, Waarop deselve sijn ter vergaderinge uijtgetreden met ‘et aanseggen dat haren capitain instantelijck versocht selfs in Raade te moogen verschijnen omme mondelingh den Heer Gouverneur en Raat sijnen hoedanigheijt te communiceeren, ‘t geene om bijsondere redenen is geweijgert, ende om dat het vooraengetoogen request ofte raetsbesluijt van haarluijden in Rade getransporteert wat ongefondeert en niet na den eijsch g’amplieert noch gestelt was, is haeren capitaijn schriftelijck toegestaan het selve te moogen verbeteren om dat door een mondelinge bespreck ‘t selve naderhant niet dwars en verkeert souwde werden uijtgeduijt, ‘t Welck dan hebben aangevaert en geseijt tegens namiddagh op 3 uijren tegens vergaderinge te sullen vervaardight wesen om alsdan te kunnen dienen; in middens wederom als vooren sijnde en afwachtende de schriftelijcke opstellingen en protestatien van den capitain meergemelt, en deselve niet opdagende, was men in Raade met andere besoignes doende, en wiert door den Hr.Gouverneur den Raat voorgestelt dat ‘s Comps. wiltschuts jegenwoordigh in detensie sittende, al self genoechsaam hadden bekent hostiliteijt in ‘t lant omtrent eenige natie der Hottentots (tot noch toe ten rechten niet bekent)151 hadden gepleegt, doch op voorgeven dat152 eerst waren aangerant en voor eerst niet souwden kunnen werden ontslagen, voor dat haare saecken hadden gedient ende executie daarop gevolght, ende dat bij ontslaginge ten besten genoomen effter soodanige persoonen ten platte landen (om alle moeijelijckheden voortaan te voorsien) niet cunden meer in dat beroep voor wiltschuts in ‘t lant werden gebruijckt; alsmede ‘s Comps. menigte slaven (een swaren arbeijt doende) daar op niet wel hongeren, Soo is sijn Edle. propositie in goede remarcque genomen en nevens sijn gemelde Edle. goet gevonden de vrije wiltschuts volgens vergunde acte van d’ Edle. Heeren Bewinthebberen per …153 hier aangecomen in vergaderingh te roepen en die voor te houwden off genegen waren met d’ E. Compag. te accordeeren om maendelijcx een geseth wilt voor ‘s Comps. swarte dienstbare te verschaffen, des is door de Hr. Gouverneur en Raet gecalculeert en op ‘t minagieuste nagerekent waermede geseijde wiltschuts en de E.Comp. cunden bestaan en na gedaenen overslach op de onderstaende wijse met deselve geaccordeert:

De wiltschutten waermede d’ E. Comp. altans is in accordt getreden genaemt Hans Melcher Hoffman, Diederich Potter en Willem Looth, blijven gehouwden volgens contract in vollen Rade besloten, aan d’ E. Compa. off tot gebruijck van desselffs lijffeijgenen &a. te moeten ijder maant in ‘t bijsonder verschaffen aan goet leverbaer wilt vleesch 2500 lb.

Sullende tegens ijder lb. goet vleesch van d’ E. Compa. gaudeeren een halve sware stuijver.

En sullen deselve gehouwden blijven kruijt, loot, traen, touwerck en wes meer van doen hebben selfs voor haer gelt moeten coopen en becostigen.

Waar tegens en tot haarluijden gebruijck in ‘t landt ter leen sullen genieten een wagen met al sijn toebehooren nevens acht stx. bequame treckbeesten, mits dat bij ‘t verongelucken van d’ een of ander deselve sullen moeten vergoeden.

En vermits de soutpannen thans ingedrooght en daar niet op voorsien sijn geweest, Soo wert haer mede een partij souwt tot insoutingh van voors. vleesch nevens noch 12 goenij of andere zeijldoeckxe sacken tot haar gerieff veraccordeert sonder consequentien.

En sullen mede ‘t overige vleesch ‘t geen boven den tacxt van d’ E.Comp. comen te schieten, moogen vercoopen aan soodanige als begeeren en waarmede na gedane calculatie is uijt gevonden soo d’ E. Comp. als voors. wiltschuts volcomentlijck sullen cunnen bestaen.

Aldus gearresteert in volle vergadering in ‘t Fort de Goede Hoop ten dage en jare voors.

[Signed:] J. BAX g. v. HERENTALS.

[Signed:] H. CRUDOP.

[Signed:] ...........................

[Signed:] J. CRUSE.

[Signed:] Ms. VAN BANCHEM, Secrets.