Cape Council of Policy
531
1676-10-27
Minute details
- Entry number
- 531
- Date
- 1676-10-27
- Year
- 1676
English translation
Presentibus omnibus.
Noting that we have experienced all too often (to our great displeasure) how the Hottentots, that is, those of Goennema, with their adherents, our harmful hereditary enemies, have never cried out to them in these times, as in previous times of ours, namely the freemen (going out daily to annoy them with fishing, shooting manatees and other things, and to take care of their households) roguely, attacking them and killing them in the most cruel way, the consequences of which, most recently, and before this time in the Saldanhijbhaij, can still be witnessed, because of three free residents here, who were also unexpectedly attacked by that aforementioned pernicious rabble and so miserably killed, regardless of their style, not the least had shown hostility, And since the Honorable Governor and Council of this residence have previously resolved to undertake an expedition for this purpose, and in revenge for the innocent blood shed, to track down Goennema and his accomplices, and to cut them down completely (without knowing of any commissary with able-bodied men), as well as to rob their cattle, So is moreover. The expedition (according to the resolution dated 26th March, felled there in this year) was finally instituted, but despite our good intentions, it was not properly completed due to some inconveniences and, to our regret, proved fruitless, and we have thus not yet achieved the proper revenge of the murderers.
And considering that, through all practical means, this nation (being, as experience teaches us, of a very treacherous nature) is determined to maintain a peaceful peace, and the very necessary cattle trade cannot be amicably appeased, and that by excessively long protests against this unworthy squabble (without much to be gained by it), the Company's illustrious reputation and disregard are now only being shortened, insert syl. However, not wanting to stop at our own, but to ruin them, and to seize every opportunity to gain an advantage, the Honourable Governor, in view of this and other compelling reasons, summoned the Council and presented them with the good reasons that were again (according to reports) to apprehend the Goennema, relating, in substance, these words, that the freeman Willem van Dieden, on the 19th of this month, arriving here from the Saldaniabhaij with his vessel, brought with him a Hottenoth gentleman, Captain Jacob, a deadly enemy of the more reputed Goennemaes, and indeed had been reduced to poverty and ruin by him, which congregation Free Citizen of Dieden (who also appeared in person alongside Captain Jacob in Rade) according to the aforementioned order received from the Honorable Governor had sent with little intention inland to Goennema, on the pretext of exchanging some cattle, and then to carefully spy out the condition of their 13 corals, promising that if they performed well, they would receive a commemorative recompense for this, which the aforementioned Captain Jacob not only accomplished at our request, but also received 5 ps. He exchanged his own sheep (to better inspect everything), reporting upon his return that Goennema had been encamped no further than a day's journey behind the Berghrevier in the Suijckerberg Mountains, and could easily be attacked and overrun both from the front and the rear, especially since the Namaquas and Ciregriquaas14 (their sworn enemies) were lying behind them in order to attack them at the right opportunity and thus could not easily retreat on that side; furthermore, the aforementioned Captain Jacob was instructed to point this out to us and to demonstrate his affection and loyalty to the E. Company on all occasions.
And since we (after further investigation) did not otherwise come to discover, or Goennema is withholding a good quantity of cattle there or thereabouts, of which the E. Company is already quite dispossessed, also finding it not durable enough to properly (without further dismay) refit the upcoming heavy return fleet, so we have taken this into consideration (having precisely summarized everything beforehand, mostly in the service of the E. Company) and resolved in God's Name to make all necessary preparations for a land expedition in the most secret way by Sunday evening and to use the E. Captain Dirck Jansen Smient and Lieutenant Jeronimus Cruse (both being Rts. persons and of good experience) as heads of that expedition, according to their own immediate request, and such materials and to provide for this purpose reasonable soldiers, if they consider themselves to be able to stand firm and to petition in all fairness. In all cases, a number of white heads should be selected, namely... soldiers and …guarantors … except for a few of the most faithful Hottentots.15
And since we have also heard that, when the ships were present, unfaithful servants, as usual, took much fruit (without the consent of their superiors) from the Company. green garden is dragged and carried away, and is distributed unequally to this one and that (according to one's own imagination), yes in such a way that (when necessary) the ships sometimes have to do without one thing or another (to great inconvenience). So this matter was entrusted to the fiscal, with a recommendation to seriously inquire after this, as after investigation the persons Fredrick Bisschop of Nuremberg, Hans Claassen of Meldorp and Cent Heijnties of Bruges, all three servants in the aforementioned 's Comps. were also discovered. He was admitted to the house and found to be a participant in the vile thievery and deception, and although this friend's insolence is not of such a significant importance, yet the continuation of a very bad and damaging consequence, we have thought it good to settle the aforementioned question (in view of the fact that this is the first time that we have resorted to this perverse course) in the Political Council, and to banish the aforementioned individuals to Robben Island for a while (according to the disposition of the Honorable Governor).17
Furthermore, the Governor also recommends to the Rt. how his Honorable Governor a few days ago (when on a journey from Hottentots-Holland) I had received a letter from the Rev. Captain Smient, in which His E. was informed that the northern point of the site was beginning to crack and open from bottom to top, and that there was a fear that the entire building would collapse, caused, as the chief mason and engineer said, by the weak foundation and that one had reached a height of 10 feet above the water table, the Rev. Hr. Goske had ordered to widen the wall, (And still. . . . feet thick stone)18 to build19 behind it, and which then had no other foundation than the filled-in earth, and through which the rear began to sink, and the water found hollowness to look for an opening; which was also regarded as such by the Governor, as having inspected it well on his E. return. So (without further delay) the chief mason and engineer mentioned above were consulted about this, and they were asked in good conscience what they judged to be in the best interest of the E. Compe. to have done about it; they replied that it was impossible for the municipality. point could remain standing, much less be defensive against any expectant enemy resistance, unless provision was made for it in time, in view of which it has no sufficient foundation at all to bear that unusually great weight, and consequently (if longer wait) it would have to collapse, and at times even come down from above not without danger. We have taken this into serious consideration, and (after careful deliberation) decided that it would be best to use the least expensive and strongest of these fortresses, as mentioned above. To strengthen the bulwark (as much as possible) by turning a faulty braij, and also to use a similar method at the northern sea point (which is also quite weak) to prevent both, as this would allow the faulty braij to be made much sooner, which would make the work much more rigid, than demolishing and rebuilding the 32-foot-high brickwork, which would take a year's work.
Finally, during this meeting, the cornerman, De Quartel, was arrested at the Fishermen's Bight to dim lime, which the freeman there had to secure for the Comps. They have burned work in progress in stock, with the understanding, however, that they will have to deliver it to us already extinguished (to be absolutely sure). Likewise, the Hoecker de Bode (now recently arrived from Mauritius with a cargo of the above-mentioned goods) went to Saldanhay to repair the timber and to be ready again for a present opportunity, provided that upon his return, he will have to furnish himself with sufficient fish for our garrison (if possible).22
Thus resolved and arrested on the day and year aforesaid.
[Signed:] J. BAX. G. V. HERENTALS
[Signed:] H. CRUDOP.
[Signed:] DIRCQ JANS. WHITE
[Signed:] J. CRUSE.
[Signed:] Ms. VAN BANCHEM, Rt. and Sect.
Noting that we have experienced all too often (to our great displeasure) how the Hottentots, that is, those of Goennema, with their adherents, our harmful hereditary enemies, have never cried out to them in these times, as in previous times of ours, namely the freemen (going out daily to annoy them with fishing, shooting manatees and other things, and to take care of their households) roguely, attacking them and killing them in the most cruel way, the consequences of which, most recently, and before this time in the Saldanhijbhaij, can still be witnessed, because of three free residents here, who were also unexpectedly attacked by that aforementioned pernicious rabble and so miserably killed, regardless of their style, not the least had shown hostility, And since the Honorable Governor and Council of this residence have previously resolved to undertake an expedition for this purpose, and in revenge for the innocent blood shed, to track down Goennema and his accomplices, and to cut them down completely (without knowing of any commissary with able-bodied men), as well as to rob their cattle, So is moreover. The expedition (according to the resolution dated 26th March, felled there in this year) was finally instituted, but despite our good intentions, it was not properly completed due to some inconveniences and, to our regret, proved fruitless, and we have thus not yet achieved the proper revenge of the murderers.
And considering that, through all practical means, this nation (being, as experience teaches us, of a very treacherous nature) is determined to maintain a peaceful peace, and the very necessary cattle trade cannot be amicably appeased, and that by excessively long protests against this unworthy squabble (without much to be gained by it), the Company's illustrious reputation and disregard are now only being shortened, insert syl. However, not wanting to stop at our own, but to ruin them, and to seize every opportunity to gain an advantage, the Honourable Governor, in view of this and other compelling reasons, summoned the Council and presented them with the good reasons that were again (according to reports) to apprehend the Goennema, relating, in substance, these words, that the freeman Willem van Dieden, on the 19th of this month, arriving here from the Saldaniabhaij with his vessel, brought with him a Hottenoth gentleman, Captain Jacob, a deadly enemy of the more reputed Goennemaes, and indeed had been reduced to poverty and ruin by him, which congregation Free Citizen of Dieden (who also appeared in person alongside Captain Jacob in Rade) according to the aforementioned order received from the Honorable Governor had sent with little intention inland to Goennema, on the pretext of exchanging some cattle, and then to carefully spy out the condition of their 13 corals, promising that if they performed well, they would receive a commemorative recompense for this, which the aforementioned Captain Jacob not only accomplished at our request, but also received 5 ps. He exchanged his own sheep (to better inspect everything), reporting upon his return that Goennema had been encamped no further than a day's journey behind the Berghrevier in the Suijckerberg Mountains, and could easily be attacked and overrun both from the front and the rear, especially since the Namaquas and Ciregriquaas14 (their sworn enemies) were lying behind them in order to attack them at the right opportunity and thus could not easily retreat on that side; furthermore, the aforementioned Captain Jacob was instructed to point this out to us and to demonstrate his affection and loyalty to the E. Company on all occasions.
And since we (after further investigation) did not otherwise come to discover, or Goennema is withholding a good quantity of cattle there or thereabouts, of which the E. Company is already quite dispossessed, also finding it not durable enough to properly (without further dismay) refit the upcoming heavy return fleet, so we have taken this into consideration (having precisely summarized everything beforehand, mostly in the service of the E. Company) and resolved in God's Name to make all necessary preparations for a land expedition in the most secret way by Sunday evening and to use the E. Captain Dirck Jansen Smient and Lieutenant Jeronimus Cruse (both being Rts. persons and of good experience) as heads of that expedition, according to their own immediate request, and such materials and to provide for this purpose reasonable soldiers, if they consider themselves to be able to stand firm and to petition in all fairness. In all cases, a number of white heads should be selected, namely... soldiers and …guarantors … except for a few of the most faithful Hottentots.15
And since we have also heard that, when the ships were present, unfaithful servants, as usual, took much fruit (without the consent of their superiors) from the Company. green garden is dragged and carried away, and is distributed unequally to this one and that (according to one's own imagination), yes in such a way that (when necessary) the ships sometimes have to do without one thing or another (to great inconvenience). So this matter was entrusted to the fiscal, with a recommendation to seriously inquire after this, as after investigation the persons Fredrick Bisschop of Nuremberg, Hans Claassen of Meldorp and Cent Heijnties of Bruges, all three servants in the aforementioned 's Comps. were also discovered. He was admitted to the house and found to be a participant in the vile thievery and deception, and although this friend's insolence is not of such a significant importance, yet the continuation of a very bad and damaging consequence, we have thought it good to settle the aforementioned question (in view of the fact that this is the first time that we have resorted to this perverse course) in the Political Council, and to banish the aforementioned individuals to Robben Island for a while (according to the disposition of the Honorable Governor).17
Furthermore, the Governor also recommends to the Rt. how his Honorable Governor a few days ago (when on a journey from Hottentots-Holland) I had received a letter from the Rev. Captain Smient, in which His E. was informed that the northern point of the site was beginning to crack and open from bottom to top, and that there was a fear that the entire building would collapse, caused, as the chief mason and engineer said, by the weak foundation and that one had reached a height of 10 feet above the water table, the Rev. Hr. Goske had ordered to widen the wall, (And still. . . . feet thick stone)18 to build19 behind it, and which then had no other foundation than the filled-in earth, and through which the rear began to sink, and the water found hollowness to look for an opening; which was also regarded as such by the Governor, as having inspected it well on his E. return. So (without further delay) the chief mason and engineer mentioned above were consulted about this, and they were asked in good conscience what they judged to be in the best interest of the E. Compe. to have done about it; they replied that it was impossible for the municipality. point could remain standing, much less be defensive against any expectant enemy resistance, unless provision was made for it in time, in view of which it has no sufficient foundation at all to bear that unusually great weight, and consequently (if longer wait) it would have to collapse, and at times even come down from above not without danger. We have taken this into serious consideration, and (after careful deliberation) decided that it would be best to use the least expensive and strongest of these fortresses, as mentioned above. To strengthen the bulwark (as much as possible) by turning a faulty braij, and also to use a similar method at the northern sea point (which is also quite weak) to prevent both, as this would allow the faulty braij to be made much sooner, which would make the work much more rigid, than demolishing and rebuilding the 32-foot-high brickwork, which would take a year's work.
Finally, during this meeting, the cornerman, De Quartel, was arrested at the Fishermen's Bight to dim lime, which the freeman there had to secure for the Comps. They have burned work in progress in stock, with the understanding, however, that they will have to deliver it to us already extinguished (to be absolutely sure). Likewise, the Hoecker de Bode (now recently arrived from Mauritius with a cargo of the above-mentioned goods) went to Saldanhay to repair the timber and to be ready again for a present opportunity, provided that upon his return, he will have to furnish himself with sufficient fish for our garrison (if possible).22
Thus resolved and arrested on the day and year aforesaid.
[Signed:] J. BAX. G. V. HERENTALS
[Signed:] H. CRUDOP.
[Signed:] DIRCQ JANS. WHITE
[Signed:] J. CRUSE.
[Signed:] Ms. VAN BANCHEM, Rt. and Sect.
Original Dutch transcription
Presentibus omnibus.
Gemerckt wij niet meer dan al te veel (tot onser groot ongenoegen) ervaren hebben hoe de Hottentots, dat is die van Goennema, met hare adhaerenten onse schadelijcke erffvijanden haar noijt en hebben geschreuwt in dese, als vorige tijden onse, namentlijck de vrijeluijden (gaande dagelijcx uijt om haar met visschen, als ‘t schieten van zeekoeijen en ander wilt te erneren, en haar huijshoudinge te besorgen) schelmachtigh te bespringen, en op ‘t wreetste om ‘t leven te brengen, waarvan de effecten nu jongst, en voor desen in de Saldanhijbhaij noch kunnen getuijgen, wegens drij vrije ingesetenen alhier, die doenmaels mede van dat meer gemelde verderffelijck gespuijs onverwacht sijn overvallen en soo miserabel omgebracht, ongeacht sijluijden geene de minste hostiliteijt hadden getoont, Ende alsoo de E. Hr. Gouverneur en Raat deser residentie voor desen al geresolveert hebben, om ten dien eijnde een lanttocht te doen ondernemen, en tot weerwraeck van dat onnosel vergoten bloedt de Goennema met sijne complicen te achterhalen, en deselve tenemaal (sonder enige commiseratie te weten met weerbare mannen te hebben) in de pan te kappen, mitsgaders haar vee af te roven, Soo is meergem. lanttocht (achtervolgens resolutie in dato 26en. Martij deses jaars daar van gevelt) eijndelijck wel geinstitueert, doch evenwel contra onse goede intentie door enige inconvenienten niet wel volbracht en tot ons leetwesen vruchteloos uijtgevallen, en wij soo doende noch niet tot de rechte weerwraeck van die moorders sijn geraeckt,
Ende aangesien door alle practicable middelen voors. natie (sijnde gelijck ons de ervarentheijt leert vaneen12 seer verradelijcken inborst) tot een rustige vreede, en den seer nootsakelijcken veehandel in der minne doch niet te bekoren is, ende dat door al te lange protestatien ontrent dat onweerdigh gebroetsel (sonder daer veel mede te winnen) ‘s Comps. illustre reputatie en ontsach onderwijlen maer verkort wordt, invoegen sijl. evenwel niet op en houwden van de onse maar te ruineeren, en alle occasien een voordeel af te sien, soo heeft de Ede. Hr. Gouverneur ten dien opsichte, en andere pregnante redenen meer, den Raat bij een doen komen, en deselve voorgehouden de goede apparentien die der wederom (volgens bericht) waren om de Goennema te attrappeeren, verhalende opgemelde sijn Ed. dese woorden in substantie, als dat den vrijborger Willem van Dieden op den 19en. deser uijt de Saldaniabhaij met sijn vaertuijgh hier ter rhede paresserende, heeft mede gebracht een Hottentoth gent. capitain Jacob, sijnde een doot vijand van de meer gerepeteerde Goennemaes, en wel eer door deselve tot armoede gebracht en geruineert geworden, dewelcke gem. vrijborger van Dieden (die mede persoonelijck nevens capitn. Jacob in Rade verscheen) volgens voorgaende gekregen ordre van de Ed. Hr. Gouverneur met weijnigh toebacq hadt landtwaart in na de Goennema gesonden, onder pretext van enigh vee te ruijlen, en dan soo met eenen naeuwkeurigh te verspieden de hoedanigheijt haer13 coralen, onder belofte bij goede verrichtinge, daar voor een gedenck waardigh recompens te sullen genieten, ‘t geene meergemelde capitain Jacob niet alleen op ons versoeck volbracht heeft, maar oocq 5 ps. schapen van de selve (om te beter inspectie op alles te nemen) voor sijn selfs ingeruijlt, verhalende op sijne wederkomste dat Goennema niet verder gelegert lach als ruijm een dach reijsens achter de Berghrevier in de Suijckerbergen , en soo voor als achter gemackelijck konde aangegrepen en overrompelt werden, te meer (alsoo de Namaquas en Ciregriquaas14 (hare geswore vijanden) achter haer leijden omse mede bij goede occasie te attacqueeren en sijl. gevolghlijck dan aan die kant niet wel de wijck kunnen nemen; presenterende meergemelde capitain Jacob deselve daerenboven aan de onse selfs aan te wijsen en in alle gelegentheden preuven van sijne affexie en getrouwigheijt aan d’ E. Compag. te willen toonen,
Ende vermits wij (na verder gedaan ondersoeck) niet anders komen te ontwaren, of Goennema is sich daar off daar omtrent met een goede quantiteijt vee onthoudende, waar van d’ E. Compag. sich al vrij destituijt is vindende, oocq niet bestendigh genoegh om de aanstaande sware retourvloot na behoren (sonder nader ontset) te refrisseeren, soo hebben dit selve (alles alvorens ten meesten dienste der E. Compag. exactelijck geresumeert hebbende) in consideratie getrocken, en geresolveert in Godes Name op de secreetste wijse tegens een Sondagh ‘s ávonds alle nodige preparatien tot een landttocht te doen maken en den E.capitain Dirck Jansen Smient en luijtenant Jeronimus Cruse (sijnde beijde Rts. persoonen en van goede ervarentheijt) volgens haar eijgen instantigh versoeck als hoofden over die expeditie te gebruijcken, en sodanige materialen en hantsame soldaten daertoe mede te geven, als selver oordeelen bestendigh te sijn, en in redelijckheijt komen te petitioneenen. Sullende in alles een getal van. blancke koppen uijtmaken, te weten …soldaten en … vrijborgeren … behalven enige van de getrouwste Hottentots.15
Ende aangesien ons mede ter ooren gekomen is, datter bij ‘t aanwesen der schepen als anders voor weijnigh brandewijn of ander genoth door ontrouwe dienaers veele vruchten (buijten consent van hare gebiedens) uijt ‘s Comps. groen thuijn gesleept en weg gedragen wordt, en aan dese en geene (na eijgen fantasije) ongalijck16 verdeelt, ja sodanigh dat (bij benodigingh) de schepen somwijl ‘t een en ‘t ander (tot groot ongerieff) moeten derven, Soo was dese saecke den fiscaal opgedragen, met recommandatie na deselve serieuselijck te vernemen, gelijck oocq na gedaan ondersoeck sijn uijtgevonden de persoonen Fredrick Bisschop van Neurenberg, Hans Claassen van Meldorp en Cent Heijnties van Brugge, alle drij knechts in voormelte ‘s Comps. thuijn bescheijden, en deelachtig bevonden aan die vuijle dieve, en sluijckerijen, en off wel dese insolentie van die maets niet is van soo een wichtigh belangh, doch evenwel bij continuatie van een seer quaad en schadelijck gevolgh, Soo hebben goetgedacht voors. questie (ten opsichte het de eerste maal is, dat tot dit verkeert bestaan sijn afgestapt) in Politijcquen Rade maar af te doen, en meergenoemde persoonen voor dese mael tot een beter leer en afschrick van andere voor eenige tijt (na de dispositie van d’ Ed. Hr. Gouverneur) op ‘t Robbeneijlant te bannen.17
Vorders draeght den Gouverneur den Rt. mede voor, hoe eijn Ed. voor weijnige dagen (wanneer op de reijse van Hottentots-Holland was) een briefken van den E. Capitn. Smient hadt ontvangen, waer bij sijn E. verwittight wierdt dat de N. lantpunt diervoegen van onderen tot boven begon te scheuren, en sich te openen, dat te vresen stondt het geheele gebouw souw komen in te storten, ontstaande gelijck door den baas metselaar en ingineur geseght wordt, door ‘t swacke fundament en dat men op de hooghte van 10 voeten boven de waterlijst gekomen sijnde, den E. Hr. Goske gelast hadt om de muer te verbreeden, (En noch. . . . voeten dickte steen)18 achter deselve aante19 metselen, en ‘t welck dan geen ander fundament dan de aangevulde aarde had, en waer door ‘t achterwerck quam te sacken, en ‘t water holligheijt vindende een openingh te soecken; ‘t welcq oocq bij den Gouverneur daar voor aangesien wierdt, als hebbende ‘t selve op sijn E. wederkomste wel besichtight, Soo is (sonder verder uijtstel) met den baas metselaer en ingeneur voornoemt daerover te rade gegaan, en haer op de conscientie afgevraeght, wat oordeelden ten meesten voordeele der E. Compe. daar aan gedaan; passende ons toe ten antwoordt dat onmogelijck gem. punt souwde kunnen blijven staan, veel min oijt defensijff sijn tegens enige afwachtende vijantlijck[e] rescontre, ten ware niet in tijts daer in voorsien wierd, ten opsichte ‘t selve gansch geen fundament genoegh is hebbende om die ongemene grote swaerte te kunnen dragen, en gevolghlijck (bij langer wachten) souwde moeten instorten, en bijwijlen oocq niet sonder pericul van boven neerkomen, Soo hebben dit selve in serieuse opmerckinge genomen, en (na goet overlegh) goet gevonden ten meesten dienst ‘t onkostelijcxst en ‘t sterckste, deser fortresse, voors. bolwerck (soo veel mogelijck) met ‘et omleggen van een faulse braij20 te stijven, insgelijcx oocq aan de N. zeepunt (die mede vrij swack is) tot prevenie van ‘t een en ‘t ander een dier gelijcke21 middel te gebruijcken, als kunnende de faulse braij veel eer opgemaeckt worden, ‘t geene ‘t werck seer stijven sal, dan ‘t opgemetselde dat 32 voeten hoogh is, af te breecken en wederom op te bouwen, ‘t welck een jaar wercx na sich souwde slepen.
Voor ‘t laast wert mede staande dese vergaderingh noch gearresteert de hoecker de Quartel na de Vissersbhaij om kalck te dimitteren, die de vrijl. aldaar tot secours van ‘s Comps. onderhanden sijnde wercken in voorraet hebben gebrandt, met dien verstande nochtans dat se ons deselve wel geblust (om in alles seker te gaan) sullen hebben te leveren. Insgelijcx de hoecker de Bode (nu jongst van Mauritius met een ladinge van bovengen. spetie gekomen) na de Saldanhiabhaij om te vertimmeren, en voor een aenpresenterende gelegentheijt wederom vaerdigh te wesen, mits dat aldaar sijnde tegens sijne wederkomste voor ons guarnisoen sich met genoegsame visch (indien mogelijck) sal hebben te versien.22
Aldus geresolveert en gearresteert ten dage en jare voors.
[Signed:] J. BAX. G. V. HERENTALS
[Signed:] H. CRUDOP.
[Signed:] DIRCQ JANS. SMIENT
[Signed:] J. CRUSE.
[Signed:] Ms. VAN BANCHEM, Rt. en Sect.
Gemerckt wij niet meer dan al te veel (tot onser groot ongenoegen) ervaren hebben hoe de Hottentots, dat is die van Goennema, met hare adhaerenten onse schadelijcke erffvijanden haar noijt en hebben geschreuwt in dese, als vorige tijden onse, namentlijck de vrijeluijden (gaande dagelijcx uijt om haar met visschen, als ‘t schieten van zeekoeijen en ander wilt te erneren, en haar huijshoudinge te besorgen) schelmachtigh te bespringen, en op ‘t wreetste om ‘t leven te brengen, waarvan de effecten nu jongst, en voor desen in de Saldanhijbhaij noch kunnen getuijgen, wegens drij vrije ingesetenen alhier, die doenmaels mede van dat meer gemelde verderffelijck gespuijs onverwacht sijn overvallen en soo miserabel omgebracht, ongeacht sijluijden geene de minste hostiliteijt hadden getoont, Ende alsoo de E. Hr. Gouverneur en Raat deser residentie voor desen al geresolveert hebben, om ten dien eijnde een lanttocht te doen ondernemen, en tot weerwraeck van dat onnosel vergoten bloedt de Goennema met sijne complicen te achterhalen, en deselve tenemaal (sonder enige commiseratie te weten met weerbare mannen te hebben) in de pan te kappen, mitsgaders haar vee af te roven, Soo is meergem. lanttocht (achtervolgens resolutie in dato 26en. Martij deses jaars daar van gevelt) eijndelijck wel geinstitueert, doch evenwel contra onse goede intentie door enige inconvenienten niet wel volbracht en tot ons leetwesen vruchteloos uijtgevallen, en wij soo doende noch niet tot de rechte weerwraeck van die moorders sijn geraeckt,
Ende aangesien door alle practicable middelen voors. natie (sijnde gelijck ons de ervarentheijt leert vaneen12 seer verradelijcken inborst) tot een rustige vreede, en den seer nootsakelijcken veehandel in der minne doch niet te bekoren is, ende dat door al te lange protestatien ontrent dat onweerdigh gebroetsel (sonder daer veel mede te winnen) ‘s Comps. illustre reputatie en ontsach onderwijlen maer verkort wordt, invoegen sijl. evenwel niet op en houwden van de onse maar te ruineeren, en alle occasien een voordeel af te sien, soo heeft de Ede. Hr. Gouverneur ten dien opsichte, en andere pregnante redenen meer, den Raat bij een doen komen, en deselve voorgehouden de goede apparentien die der wederom (volgens bericht) waren om de Goennema te attrappeeren, verhalende opgemelde sijn Ed. dese woorden in substantie, als dat den vrijborger Willem van Dieden op den 19en. deser uijt de Saldaniabhaij met sijn vaertuijgh hier ter rhede paresserende, heeft mede gebracht een Hottentoth gent. capitain Jacob, sijnde een doot vijand van de meer gerepeteerde Goennemaes, en wel eer door deselve tot armoede gebracht en geruineert geworden, dewelcke gem. vrijborger van Dieden (die mede persoonelijck nevens capitn. Jacob in Rade verscheen) volgens voorgaende gekregen ordre van de Ed. Hr. Gouverneur met weijnigh toebacq hadt landtwaart in na de Goennema gesonden, onder pretext van enigh vee te ruijlen, en dan soo met eenen naeuwkeurigh te verspieden de hoedanigheijt haer13 coralen, onder belofte bij goede verrichtinge, daar voor een gedenck waardigh recompens te sullen genieten, ‘t geene meergemelde capitain Jacob niet alleen op ons versoeck volbracht heeft, maar oocq 5 ps. schapen van de selve (om te beter inspectie op alles te nemen) voor sijn selfs ingeruijlt, verhalende op sijne wederkomste dat Goennema niet verder gelegert lach als ruijm een dach reijsens achter de Berghrevier in de Suijckerbergen , en soo voor als achter gemackelijck konde aangegrepen en overrompelt werden, te meer (alsoo de Namaquas en Ciregriquaas14 (hare geswore vijanden) achter haer leijden omse mede bij goede occasie te attacqueeren en sijl. gevolghlijck dan aan die kant niet wel de wijck kunnen nemen; presenterende meergemelde capitain Jacob deselve daerenboven aan de onse selfs aan te wijsen en in alle gelegentheden preuven van sijne affexie en getrouwigheijt aan d’ E. Compag. te willen toonen,
Ende vermits wij (na verder gedaan ondersoeck) niet anders komen te ontwaren, of Goennema is sich daar off daar omtrent met een goede quantiteijt vee onthoudende, waar van d’ E. Compag. sich al vrij destituijt is vindende, oocq niet bestendigh genoegh om de aanstaande sware retourvloot na behoren (sonder nader ontset) te refrisseeren, soo hebben dit selve (alles alvorens ten meesten dienste der E. Compag. exactelijck geresumeert hebbende) in consideratie getrocken, en geresolveert in Godes Name op de secreetste wijse tegens een Sondagh ‘s ávonds alle nodige preparatien tot een landttocht te doen maken en den E.capitain Dirck Jansen Smient en luijtenant Jeronimus Cruse (sijnde beijde Rts. persoonen en van goede ervarentheijt) volgens haar eijgen instantigh versoeck als hoofden over die expeditie te gebruijcken, en sodanige materialen en hantsame soldaten daertoe mede te geven, als selver oordeelen bestendigh te sijn, en in redelijckheijt komen te petitioneenen. Sullende in alles een getal van. blancke koppen uijtmaken, te weten …soldaten en … vrijborgeren … behalven enige van de getrouwste Hottentots.15
Ende aangesien ons mede ter ooren gekomen is, datter bij ‘t aanwesen der schepen als anders voor weijnigh brandewijn of ander genoth door ontrouwe dienaers veele vruchten (buijten consent van hare gebiedens) uijt ‘s Comps. groen thuijn gesleept en weg gedragen wordt, en aan dese en geene (na eijgen fantasije) ongalijck16 verdeelt, ja sodanigh dat (bij benodigingh) de schepen somwijl ‘t een en ‘t ander (tot groot ongerieff) moeten derven, Soo was dese saecke den fiscaal opgedragen, met recommandatie na deselve serieuselijck te vernemen, gelijck oocq na gedaan ondersoeck sijn uijtgevonden de persoonen Fredrick Bisschop van Neurenberg, Hans Claassen van Meldorp en Cent Heijnties van Brugge, alle drij knechts in voormelte ‘s Comps. thuijn bescheijden, en deelachtig bevonden aan die vuijle dieve, en sluijckerijen, en off wel dese insolentie van die maets niet is van soo een wichtigh belangh, doch evenwel bij continuatie van een seer quaad en schadelijck gevolgh, Soo hebben goetgedacht voors. questie (ten opsichte het de eerste maal is, dat tot dit verkeert bestaan sijn afgestapt) in Politijcquen Rade maar af te doen, en meergenoemde persoonen voor dese mael tot een beter leer en afschrick van andere voor eenige tijt (na de dispositie van d’ Ed. Hr. Gouverneur) op ‘t Robbeneijlant te bannen.17
Vorders draeght den Gouverneur den Rt. mede voor, hoe eijn Ed. voor weijnige dagen (wanneer op de reijse van Hottentots-Holland was) een briefken van den E. Capitn. Smient hadt ontvangen, waer bij sijn E. verwittight wierdt dat de N. lantpunt diervoegen van onderen tot boven begon te scheuren, en sich te openen, dat te vresen stondt het geheele gebouw souw komen in te storten, ontstaande gelijck door den baas metselaar en ingineur geseght wordt, door ‘t swacke fundament en dat men op de hooghte van 10 voeten boven de waterlijst gekomen sijnde, den E. Hr. Goske gelast hadt om de muer te verbreeden, (En noch. . . . voeten dickte steen)18 achter deselve aante19 metselen, en ‘t welck dan geen ander fundament dan de aangevulde aarde had, en waer door ‘t achterwerck quam te sacken, en ‘t water holligheijt vindende een openingh te soecken; ‘t welcq oocq bij den Gouverneur daar voor aangesien wierdt, als hebbende ‘t selve op sijn E. wederkomste wel besichtight, Soo is (sonder verder uijtstel) met den baas metselaer en ingeneur voornoemt daerover te rade gegaan, en haer op de conscientie afgevraeght, wat oordeelden ten meesten voordeele der E. Compe. daar aan gedaan; passende ons toe ten antwoordt dat onmogelijck gem. punt souwde kunnen blijven staan, veel min oijt defensijff sijn tegens enige afwachtende vijantlijck[e] rescontre, ten ware niet in tijts daer in voorsien wierd, ten opsichte ‘t selve gansch geen fundament genoegh is hebbende om die ongemene grote swaerte te kunnen dragen, en gevolghlijck (bij langer wachten) souwde moeten instorten, en bijwijlen oocq niet sonder pericul van boven neerkomen, Soo hebben dit selve in serieuse opmerckinge genomen, en (na goet overlegh) goet gevonden ten meesten dienst ‘t onkostelijcxst en ‘t sterckste, deser fortresse, voors. bolwerck (soo veel mogelijck) met ‘et omleggen van een faulse braij20 te stijven, insgelijcx oocq aan de N. zeepunt (die mede vrij swack is) tot prevenie van ‘t een en ‘t ander een dier gelijcke21 middel te gebruijcken, als kunnende de faulse braij veel eer opgemaeckt worden, ‘t geene ‘t werck seer stijven sal, dan ‘t opgemetselde dat 32 voeten hoogh is, af te breecken en wederom op te bouwen, ‘t welck een jaar wercx na sich souwde slepen.
Voor ‘t laast wert mede staande dese vergaderingh noch gearresteert de hoecker de Quartel na de Vissersbhaij om kalck te dimitteren, die de vrijl. aldaar tot secours van ‘s Comps. onderhanden sijnde wercken in voorraet hebben gebrandt, met dien verstande nochtans dat se ons deselve wel geblust (om in alles seker te gaan) sullen hebben te leveren. Insgelijcx de hoecker de Bode (nu jongst van Mauritius met een ladinge van bovengen. spetie gekomen) na de Saldanhiabhaij om te vertimmeren, en voor een aenpresenterende gelegentheijt wederom vaerdigh te wesen, mits dat aldaar sijnde tegens sijne wederkomste voor ons guarnisoen sich met genoegsame visch (indien mogelijck) sal hebben te versien.22
Aldus geresolveert en gearresteert ten dage en jare voors.
[Signed:] J. BAX. G. V. HERENTALS
[Signed:] H. CRUDOP.
[Signed:] DIRCQ JANS. SMIENT
[Signed:] J. CRUSE.
[Signed:] Ms. VAN BANCHEM, Rt. en Sect.