455

Aengesien d’ Edle. Heeren Bewinthebberen ter Camer Amsterdam bij particuliere missive aan den Commandeur Hackius zaliger in dato 8en Septembris anno passa geschreven, en bij sijne aflijvigheijt, door desselfs weduwe aan den luijtenant en eerste Raad Sr. Breitenbach overgelevert en geopent sijnde, ons hadden gelieven te bedeelen, hoe Haer Edle ter ooren was gecomen dat enige enorme fraudulentien tot praejudicie van d’ E. Compe bij de opperhoofden van ‘t schip Sparendam , in den voorleden jare op 13en Octobris uijt Texel gelopen, waren gepleegt in ‘t overnemen uijt zeker galjoot, (expres daertoe g’exploicteert en hun gevolgt) onder Engelant eene groote quantiteijt fustagien met mom, wijnen en brandewijnen, ende dat Haer Edle. insgelijx van ter zijden aangedient, dat men voornemens was diergelijx te te practiseren aan ‘t schip ‘t Wapen van der Gouw , weshalven bij ged.68 letteren den heer Commandeur zaliger wel ernstelijk wierde g’injungeert voorn. bodem bij desselfs arrivement nauwkeurigh te doen visiteren, ende van alle ‘t voors. so nae Batavia als nae Ceijlon advijs te geven, gelijk dan ook ‘t zelve schip Gouda op 12en hujus69 g’arriveert wesende ‘s daegs daeraen twe leeden uijt den Raat hun derwaerts hebben laten vervoegen en bedecktelijk nae die saeke ondervraegen, d’welcke met het rapport van genoegsame kennisse, dat zulx aan die bodem gepleegt, wederom te rugge verschenen wesende, heeft men in de avontvergaederinge op Sondagh daeraen, sijnde 13en voors., (te meer dewijle die saeke geen langer uijtstel conde lijden) resolutoir verstaen, den provisionelen fiscael Hendrick Crudop, dus lange dat officium bedient hebbende, nevens 2 leden van den Raat te authoriseren, omme aanstaande morgen ‘t ondersoek effectivelijk te doen, welke gecommitteerdens sigh dan ook tot dien eijnde met het opgaen van de poort derwaerts vervoegt hebbende, ‘s volgenden morgens wederom aan lant sijn verscheenen met bericht, dat door hun aldaer aan particulieren bevonden 47 oxhoofden Fransche en 36 kelders do. brandewijnen, dewelke ook dien eijgensten dagh aan lant gebracht en in ‘s Comps. pakhuijsen geborgen sijn; Doch dewijle per deselvige bodem mede overgekomen was eenen Mr. Pieter Denijn, omme, volgens ‘t aanschrijven van d’ Edle. Heeren in ‘t Patria dato 15en Maij 1671, in plaats van den fiscaal Granaat ‘t officie van fiscaal alhier waar te nemen,70 maer omdat deselve uijt verscheijde suffiçante redenen in die saeke suspect scheen te wesen, ook d’ ordre die hem was gegeven omme sijn stabilissement te versoeken niet en hadde geacht, wierde d’ installeringh voor alsdoen nogh in surcheantie gestelt, egter om dat het voors. ondersoek geen uijtstel conde lijden, is, als verhaalt, de te doene visite aan den provisionelen fiscaal Crudop gedefereert gebleven; Nae welke gedaane enqueste aan boort, is ‘s avonts ter vergaederinge uijt sijn Denijns naem, door de gerechtsboode in praesentie van getuijgen, overhantreijkt sekere insinuatie van protest, waarbij sijn persoon grootelijx doleerde over de vilipendie en ongelijk hem ter saake voors. en dat officie en qualiteijtshalven aangedaan, en dat niemant tot die aanhalinge der goederen konde g’authoriseert werden als sijn persoon, achtende dierhalven ‘t gedaane en ‘t nog te doene van jemant meer als hem, voor nul en onwaerden &a.

Waerop in Raade, nae genomen lecture, tot antwoort is gediendt, dat gemelde Mr. Denijn den aanstaanden dagh ‘s morgens te negen uijren soude hebben te compareren ter vergaederinge, en aldaer aanhoren sodanige antwoort als daerop soude gegeven werden; welken volgende voors. Denijn gecompareert zijnde, is zulx daerop gevolgt, en van d’ antwoort t’ sijnen versoeke copia t’ huijs gesonden, ook vorders in Raade verstaen, om die oneenigheijt en dissidie t’ assopieren den gedesigneerden Raat van Justitie des Casteels Colombo , ende met het Wapen van ter Veer alsnu derwaers overgaande, tot versterkinge van den Raat t’ advoceren ende te versoeken.

Welken volgende des avonts gemelde Raat van Justitie door seker clerck deser Secretarie hiertoe versocht sijnde, heeft deselve tot antwoort gediendt, dat den Raat uijt zijnen naem wederom soude rapporteren, dat hare bootschap71 hadde ontfangen, sonder eenige positive bescheijt te geven, waerop ‘s anderen daags nochmaels door den eerten klerq aen desselfs boort om ‘t selve versoek t’ reitereren gesonden zijnde, heeft eijndelik toegeseijt sijn persoon te sullen tegen thien uijren ter vergaederinge representeren; Gelijk dan ook gecompareert wesende, de sessie van den Commandeur saliger heeft g’occupeert, gevolgelijck door Sr. Breitenbach voor eerst voorgedraegen, de redenen en motiven, welke den Raat hadden gepermoveert omme duslange den Mr. Pieter Denijn in sijn qualiteijt niet t’ installeren, hem beroepende op distincte getuijgschriften advers hem Denijn beleijt:

Item. Hoe datt’ er seer groote dissentie en oneenigheijt op ‘t schip Gouda tussen de militaire en zeeluijden, principaal, so over ‘t aanhaelen der particuliere goederen als daervan verleende attestatien scheenen te rijsen, dewelke, om alle onheijlen voor te komen, nootsaekelijk dienden verschanst te werden. Verder d’ extreme nootsaekelikheijt die ons druckte wegens behoeftigheijt der medicamenten, also ons sedert twee jaren herwaerts geene medicinale kisten uijt ‘t Patria toegesonden, daerbij, dat langen tijtherwaerts72 en voor alsnoch met meer dan 50 van ons eijgen guarnisoen, behalven nogh bij d’ 100 impotenten van de schepen in ‘t hospitael belemmert waren:

Alsmede de enorme eijschen bij sommige der ter rhede leggende schippers aan dese residentie van masten, wangen, stengen, touw-werk en andere equippagies gedaan, Ende daerop gevraegt, off ‘t niet dienstigh soude wesen, dat deselve schepen door gecommitteerdens wierden gevisiteert, off de noot ook sodaenigh was, als men wel klachtigh viel, so jae, dat wij dan naer ons vermogen tot zulx gehouden waeren, en souden trachten t’ accomoderen, doch ‘t contrarie bespeurende, dat deselve beter voor d’ retourvloot, tot welken eijnde diergelijke materialen wel bijsonderlijk overgesonden wierden, souden te passe comen.

Insgelijx, dewijle dese plaatse gants sober bij dit starke guarnisoen met levensmiddelen versien, off men niet met alle vigeur d’ ordre van d’ Hren. Superioren behoorde te mainteneren in ‘t nasien der consumtien van de schepen respective, omme alsdan aan lant staat te kunnen maeken, wat deselve, principalijk die korte voijagien gehat hebben, conden ontberen omme ons daermede t’ adsisteren.

Welke saaken Sijn E. punctuïlijk op een chartabelletje g’annoteer[t] hebbende, is de vergaederinge doenmael gescheijden, met toesegginge bij genoemde Raat van Justitie gedaan, dat morgen aanstaande te 9 uijren, sigh wederom ter vergaederinge soude presenteren, en de g’institueerde saaken sodanigh helpen bemiddelen en decideren als op ‘t gevoegelijkste conde geschieden.

Gelijk dan ook ter voorn. tijt en dage verschenen wesende, vooreerst geproponeert heeft, niet te kunnen verstaan dat d’ g’adjungeerde Raaden Willem van Dieden guarnisoenboekhouder, Jan Wittebol winkelier en lantmeter, nevens den fiscaal en ondercoopman Hendrick Crudop, als suspect in d’ sake tegens Mr. Denijn, daerbij praesent souden sijn, waerop hem de motijven afgevraegt wesende, dat de sulke, dewelke bij leeftijde van d’ E. Hr. Commandeur saliger tot sodanigen waardigheijt bij extraordinairevoorvallen73 onder solemnele eeden waren g’assumeert, te rejecteren,74 Repliceerde, dat hetselve dus bij hem wierde verstaen sonder gehouden te zijn daervan eenige redenen aen ijemanden te geven, Doch op ‘t iteratijff seggen van hem E. Vermeulen dat ijets singuliers ende speciaels d’ ordinarie Raden te proponeren hadde, ‘t welk niet gaern aen d’ Extraordinarie g’openbaert, maer bij hun lieden gesecreteert soude blijven, is sulx onder die conditie voor als doen g’accordeert; Maer, alsoo sijne sessie wederom als voorheen nam in de vooren g’allegeerde cathedre, wierde van den lieutenant Sr. Breitenbach Zijn E. tegemoet gevoert, dat den Raadt sijn persoon principalijk de saeke van Mr. Pieter Denijn concernerende hadden tot versterkinge van haer swacke collegie versogt, en noijt gedachten gehat, Sijn E. de praeseance weijgeren, doch in generleij maniere te verstaan, dat de vacante plaatse van den Commandeur saliger door hem soude werden g’occupeert, dewelcke duslange open gestaan of voor den Commissaris uijt India off Gouverneur en Raat Extraordinaris van India d’ E. Hr. Isbrand Goske, welker een van beijden daegelijx wert tegemoet gesien.

Waerop Sijn E. heeft gerepliceert, die plaatse, volgens d’ Indische usancie hem toe te comen bij affijvigheijt van d’ E. Commandeur, dogh dat daervan soude supersederen, dierhalven sitplaats op een andere daeraen naest volgende stoel genomen hebbende, heeft al wederom de saake van Mr. Pieter Denijn beginnen t’ urgeren dat denselven doch op alle gevoegelijcke middelen souden in sijn qualiteijt vestigen en de plano afdoen, sonder die sake in een figuerlijk proces te brengen; Welke materie so in ‘t lange en brede g’extendeert hebbende, was de voormiddag verlopen, de tijt onnut versleten, ook d’ andere gerecommandeerde poincten niet eens aangeroert; eijndelijk wierde op ‘t laast bij voorslagh geresolveert dat een gecommitteerde uijt den Raat nevens twe g’adjungeerde schippers, en twe andere gecommitteerdens nevens den chijrurgijn alhier aan boort nae de gepretendeerde nootsakelijkheden souden vernemen, ook eenige overschietende medicamenten sien te procureren: Welke gecommitteerden hun daerop aan boort vervoegt en aldaer met alle hoon en smaat bejegent werdende, sijn, sonder ijets geobtineert en g’ efectueert te hebben ‘s naemiddaegs wedergekeert: Werdende vast daerop aan boort van den voorn. Vermeulen, dewelke de vlagge uyt ‘t vaderlant tot hier toegevoert,75 en op sijn paresse, ten respecte deser residentie, alsnogh gedefereert bleef, en76 witte vlagge van achteren op gehaalt en daerbij een canonschoot gedaan tot een gewoonlyk teken eender vergaederinge, ‘t welk den Raat in loco al seer vreemt en ongerijmt voorkomende, hebben ook aanstonts bijeencomste doen beleggen omme diesaangaande, en andere saeken ‘s Comps. interesse concernerende, met den anderen te delibereren, also diergelijke raatsplegingen nae de maxime van India nergens observabel, maer streckende is tot groote disrespect en vilipendie van den Raat in loco en bij gevolge van d’ E. Compe., ende als een sake uijttermaten odieus nae alderhande verdachte onlusten smakende, waerop dan den Raat bij een gekomen wesende, is ingevolge door den voorn. lieutenant Sr. Breittenbach die sake geproponeert en daernevens gedemonstreert, ‘t gunt ons duslangh in Raatspleginge van geseijde Van der Meulen, als andersints door de respective opperhoofden der ter rhede leggende schepen was ontmoet, ende daerop in omvrage gegeven.

I. Off den Raat wel gehouden was sodanigen persoon dewelke de minste last off commissie dese plaatse concernerende, niet can demonstreren, jae wiens naam in so menigvoudige becomene missiven niet eens wert gespelt en dewelke den Raat, in plaats van met overlegginge en raatspleginge te dienen, niet anders, als met extravagante discourssen ophout, en alleenlijk tracht de promotie van Mr. Pr. Denijn, jae, tot dien eijnde ex authoritate den Raadt tracht wetten te stellen de voorheen g’admitteerde Raaden rejecterende, ende sigh vorders met ‘s Comps. saken dese residentie rakende, en hem iterativelijck voorgedraegen in geenen deele bemoeijende, langer in Rade t’ admitteren, en daertegen met goet fatsoen en tot suffiçante verantwoordinge niet conde abandonneren, te meer, also men ondervint, dat alle ‘t gunt hem in secreet wert voorgedraegen, nae ‘t scheijden van de vergaederinge, bij elk een genoegsaem bekent is, en dierhalven groote suspicie op hem Vermeulen te nemen is.

Waerop eenhellingh is verstaen, geresolveert en besloten, dat dewijle voorn. Raat van Justitie Van der Meulen sonder onse authorisatie en d’ minste kennisse, sigh niet ontsien heeft, tegens alle practicabile observantie in vilipendie van de Raat deser plaatse op sijn eijgen prive de scheepsofficieren alhier van de rhede in Raade bij een te doen roepen en raatspleginge met deselve te houden, oock77 sigh met ‘s Comps. interesse niet en wil misteren, maer eenelijk met saken, die buijten sijn judicature, en warin deselve ten deele vrij gepassioneert en verdacht schynt te wesen, voortaan van sijn personeele comparitie in bijeenkomsten te eviteren, en daerneven gerichtelijk laten insinueren, uijt wat hoofde authoriteijt en redenen hij heeft dorven onderstaen een publijcque raatspleginge alhier op d’ rhede, als onder hoger jurisdictie leggende, te bestaen, waerover deselve sigh tegens morgen te klocke 8 uijren ter vergaederinge soude hebben te vervoegen en aldaer te purgeren.

Mitsgaeders alsoo den gepraefigeerden tijt der ververs- en leghdaegen alhier bijnae78 omgecomen, dat deselve wederom seijlrhede sijnde nevens d’ andre schepen, so haast mogelijck sal hebben zeijl te maken en nae zijne gedestineerde plaatse vertrecken.

II. Off niet voor nodigh en gants dienstigh aangesien en g’oirdeelt wiert, dat, om sodanige kleijnachtinge van den Raat voortaan te praevenieren, de tot nogtoe Extraordinarie Raaden Willem van Dieden en Jan Wittebol in toecomende tot naeder ordre, t’ allen tijde de vergaderinge souden hebben bij te woonen in alle voorvallende saken, ‘t welk insgelijx sodanig verstaan is.

III. Off het ook niet raadsaam soude wesen, dat men die soldaten van Gouda op een ander schip liet overgaen, dewelke gesamentlijck over d’ scheepsofficieren sijn comen klagen, dat daegelijx onverdraegelijck van deselve werden getravailleert, met dreijgementen dat de geledene tormenten, in zee gekomen zijnde, aan deselve nogh souden verdubbelen, en principael diegene, dewelke ons certificatien van de gepleegde fraudulentien op die bodem hebben verleent? Waerop eenhelligh om alle onheijlen voor te komen, en om genoemde bodem dies te geruster en vrediger te doen vaeren, is goet gevonden dat men alle de militaire persoonen van geseijde Gouda metten eersten daervan sal laten overgaen op ‘t schip Amersfoort , mede naer Ceijlon gedestineert &C., e contra omme door sodanige changeringe alle bitterheijt en tweedragt te benemen.

IV. Off ‘t niet betamelijk zoude wesen, dat men door gecommitteerdens uijt den Raat de ter rhede leggende sche[e]psofficieren liet afvraegen, of bijnae vaerdigh waren van hier te vertrecken, en dat tot zulx alle debvoir souden hebben aan te wenden, waerop goet gevonden, zulx gants nootsaekelijck te wesen, dewijle sommige al schijnen ‘t lietje van verlangen op te soeken.

V. Off men niet andermael ex authoritate naer boort diende te senden eenige gesanten uijt den naam van den Raat, omme wel ernstigh aan te bevelen dat ijder zijne consumtien sal hebben aan lant te senden op dat onse armoed uijt haren overvloet bij calculatie ten hoog nodigsten dienste van d’ E. Compe. wat gesterkt werde; en diergelijx nogmaels met d’ medicamenten. Zijnde beijde dese saken so hoogh nodigh g’oirdeelt als ijets ter werelt, eensdeels dewijle dit guarnisoen vrij talrijk en men niet versekert can wesen van eenen onverwachten overval bij dit gewrichte van tijden, als wanneer d’ ontbeernisse van medicamenten discouragieuse soldaten soude maken, dat meer is, dewijle de chijrurgijn verclaert, verscheijde, bij mancquement, insonderheijt van purgantia en laxantia ontijdigh zijn comen te sterven, sullende aan de voors. te nomineren gedeputeerdens een acte van authorisatie werden medegegeven, omme in cas van repudiatie sodaenigh daerin te vervaren als bij deselve g’expresseert staat.

Eijndelijk ende ten laasten, dewijle bij d’ paresse van dese schepen verscheijde moetwilligheden bij sommige zijn gepleegt, en hangende den verschille tussen dese twe fiscaalen geen nauwe achtinge daer op gegeven, welk metter tijt sodoende wel in een ongeregelde huijshoudinge soude uijtspatten en erumperen, Wierde vorders gevraegt, wien van beijde men diende tot dat officie voortaen t’ authoriseren, omme alle ongeregeltheden voor te comen ende d’ Justitie te hanthaven; waerop eenhelligh is verstaan, dat den duslang gewesenen fiscaal Hendrick Crudop tot zulx sal werden g’authoriseert, ter tijt en wijle, dat den advocaat Mr. Pieter Denijn sigh alvoorens sal hebben gepurgeert, ende verijdelt de suffisante suspicien, dewelke t’ sijnen laste werden geposeert, off wel tot de komste van een hooger en gequalificeerder minister, ‘t zij uijt Indien off79 ‘t vaderlant, te meer, dewijle hij Denijn gistern en vandaegh iteratijff in vergaederinge van Raade zijn stabilissement in die functie van d’ E. Hr. Vermeulen, eenelijk heeft versocht en de andere Raden gerecuseert, daerop geseijde Van der Meulen, naer verscheijde debatten daerover in Rade gevallen, eijndelijck tot antwoort heeft gediendt, dat hij die sake niet woude decideren, noch daermede voorts te doen hebben.

Aldus gedaan ende geresolveert in d’ Fortresse de Goede Hoope ten dage en jare voors.

[Signed:] C. v. BREITENBACH.

[Signed:] D. FROIJMANTEAU.

[Signed:] H. CRUDOP.

[Signed:] W.VAN DIEDEN.

[Signed:] J. WITTEBOL. 24/2 1672

80

[Signed:] Mij present, als tot sulx g’admitteert sijnde. J. PRAETORIUS