441

Geconsidereert Haer Edle onse Hren. Principaelen bij derselver generaele missive van den 5en Septembris des voorleden jaars aen den Commandeur en den Raat alhier geschreven onder anderen hadden gelieven te mentioneren, dat sigh in Europa de saeken sodaenigh lieten aensien, dat onsen Staat wel lichtelijck wederom in een oorlogh souden cunnen comen g’involveert te werden, des Haer Edle. oock geresolveert hadden, het getal der 3700 coppen, voor desen jaerse equipagie nae Indien te senden, tot 4000 te vergroten, dienvolgende g’ordonneert ende gelast, dat men alhier soude hebben te maeken op hoede en in behoorlijke postuijre van defensie te wesen, uijt welcken hoofde, op ‘t aanwesen van den Hr. Raad Extraordinaris Rijckloff van Goens de jonge, naer voorgaende mondelinge conferentie ende daerop gevolgde resolutie, in dato 17en Januarij voorleden,24 die ordre oock doenmaels bij den Raad sodaenigh was g’apprehendeert ende g’interpreteert, als dat d’ overschietende 300 coppen, bij ‘t opgemelde schrijven vervat, ten principaelen op dese plaats zouden specteren, gevolghlijck vast gestelt omme uijt de drie Bataviasche schepen voor eerst 36 militaire te ligten, ende daermede uijt de volgende schepen tot sodaenigen aental te continueren als men naer exigentie van saeken en tijtsgelegentheijt soude vinden van node te wesen; dogh alles op approbatie van den eersten Commissaris, die alhier te verwachten stont.

Ende also dit considerabile poinct bij Zijn E. d’ Hr. Commissaris Goske mede niet buijten merite wert gehouden, omme ‘t meergenoemde aenschrijvens van Haer Edle. wat naeder te examineren, derhalven den Raad in serieus bedencken gegeven heeft, off men niet bij d’ alrede gedaene interpretatie van de meeraengetogen ordre met gerustheijt soude cunnen persisteren, dan, off derselver verstant anders uijt te leggen, ofte wel eenige scrupulen ende andere zwaericheden daeronder souden mogen vervat zijn: mitswelcken de g’allegeerde ordre van Haer Edle. so bij den Hr. Commissaris, als d’andere leden van den Raat, nogmaels exact gelesen, herlesen en geventileert, mitsgaeders alles wat enigsints in bedencking soude cunnen comen, wel rijpelick overwogen wesende, heeft men echter, naer veele en verscheijden debatten over die materie gevallen, daeruijt niet anders cunnen colligeren, dan een sodanige interpretatie als bij deselve bereets aengemerckt is. Ende dierhalven, in conformite van dien, met gemeijn advijs g’arresteert, niet alleenigh de voors. geprojecteerde 300 coppen, maer nogh sodaenigen verderen aentall uijt de passerende Patriasche schepe[n] alhier aan land te lichten, als men nae gelegentheijt van saeken, en nae dat sigh d’ apparentien tot eenige gevreesde rupture in tijt en wijle souden mogen vertoonen, zal oirdelen nodich te wesen, doch dat starcke guarnisoen alhier niet langer zal aengehouden, als tot dat de gedreijgde troub’len zullen gecesseert zijn, als wanneer daervan alsulcken getall wederom affgesteken ende nae India sal moeten versonden werden, als gevoeghlik gemist ende buijten verachteringe van den dienst der E. Compe. zal cunnen geschieden.

Omtrent dese gelegentheijt vorders in opmerkinge genomen, de swacke en indefensibile sterckten van dit oude fortje met zijn hoornwerk, mitsgaeders d’ opgemaeckte punt in d’ nieuwe fortresse, tegenwoordigh van achteren noch onbesloten leggende, en daerbij onder verscheijde andere propoosten in consideratie gegeven zijnde off men ten dien opsighte niet en soude cunnen adviseren raadsaemst te wesen, bij eenige attacque den viand met alle mogelickste vlijt van land te keren, ende so veel doenlick zij, het landen te beletten, mitsdien, zulx toegelaten, ende daerop bij den viand eenige tegenbatterijen opgeworpen,25 sodat denselven verschanst zijnde, door ‘t canonneren dit fort in corten tijt stondt totaliter geruineert, onder de voet geschoten ende zulx tot devotie gebracht te werden, daer in tegendeel den viand d’ advenuen affgesneden, ende van het aenlanden versteken wesende, men sich vrij wat secourder tot resistentie ende conservatie van vele ‘s Comps. effecten soude cunnen schicken.

Ende alhoewel den Raadt op desen voorstel nogh geene positive ordre off resolutie heeft cunnen admitteren, vermits men oncundigh is door wat entreprinse den viand sich t’ lande mogte bemachtigen,26 soo is ‘t nogtans zulx, dat niet buijten consideratie dient gestelt te werden, op de passagien te landwaerts, ofte advenuen in dese baeij, alwaer de boots, chialoupen ofte andere vaertuijgen bij bequaem weder souden cunnen aenlanden, eenige gereguleerde aerde borstweringen ofte diergelijke cleijne sterckten op te werpen, ende aldaer, bij aencomste van vremde natien, goede wacht te houden, oversulx practicabel zijnde t’ onderstaen, den viand van lant te keeren.

Draegende d’ Hr. Commissaris mede den Raat voor, hoe dat Zijn E. in ‘t lesen van sekere missive de dato 20en November 1667 door de vergaedering van de Heeren 17en aen den Commandeur en den Raadt alhier geschreven, op ‘t subject van de possessie, die Monsr. de Mondavergu[e] door ‘t oprechten van de pael met affixie der Wapenen van Vranckrijk in de bhaeij van Saldanhia , hadde willen fonderen, aengemerckt heeft, dat Haer Edle. alsdoen speciaelick hebben gelieven t’ ordonneren, bij aldien de voors. pael niet voort daervandaen mogte wesen geremoveert, dat men zulx aenstonts soude hebben te laten doen en principaelijck uijt die insichten, dat ‘t selve wel licht zijn oogemerck zoude cunnen hebben, gelijck dan oock bij ‘t naeder aenschrijvens van d’ Hren. Bewinthebberen ter Camer Amsterdam gedateert 17en Decembris 1668 wert gelast, geduijrige possessie door eenige luijden in de gemelde bhaeij te houden ende waermede sich ook den inhout van de jongste generaele missive, gedaghtekent 5en Septembris ao. voorleden in allen deelen confirmeert: Ende aengesien nu voor vier maenden geleden, als te welcker tijt den Heere de la Haije met zijn esquadre, bestaende uijt 6 schepen, in de gemelde bhaeij heeft gelegen, door desselffs onwettige proceduren genoegsaem is gebleken, wat de Franschen door ‘t opregten van voors. paal, hebben in ‘t sin gehat, mitsdien sij tegens alle billickheijt d’ E. Compe. met gewelt van haere wettige en rechtmatige possessie hebben gepostponeert en die plaats also onrechtmaetigh g’occupeert, Soo geeft Zijn E. d’ Hr. Commissaris den Raad in serieus bedencken, off men niet met goet regt ende redenen sodaenigen gewelt behoorde tegen te gaen, en, door ‘t affhaelen van de Fransche vlagge ende ‘s konincks wapenen, daertegen wederom ‘s Compes. vlagge ende wapenen op te rechten, ende gevolghlijk also onse possessie door eenige besettelingen, aldaer wederom doen hervatten; uijt die consideratien, dat het vooren g’allegeerde aenschrijvens van Haer Edle. onse Superioren, over ‘t oprechten van de Fransche pael gedaen, van een natuijre op het nu bij haer geperpetreerde zij, ende ons nogh meerder zoude doen permoveren, haer gepleegde geweld met geweld tegen te gaen. Ingevolge is, naer voorgaende rijpe overweginge ende examinatie van saeken, tot die materie gehoorende, ende niet sonder allegatie van verscheijde redenen ten propoost dienende, geresolveert en vast gestelt met den eersten de vlagge en d’ wapenen van Vranckrijk in de Saldanibaeij 27 opgeregt wederom van zijn plaats aff te haelen, en daertegens ‘s E. Compes. vlagge ende wapenen aldaer op te rechten, oock, zulx volbracht zijnde, sonder uijtstell 5 a 6 personen onder een bequaem hooft daer te laeten resideren, ende aen deselve sodaenige instructie, omme hun precise daernae te reguleren, mede te geven, als daertoe staet ontworpen te werden.28

Ende also oock ondervonden wert, dat de Duijtse knechts, die de vrije landbouwers alhier van d’ E. Compe. geleent werden, haer zeer onwillich ende traegh tegens haere baesen comen te thoonen, uijt oirsaeke ten principaelen, dat dese luijden haere knechts verdiende gagies in cassa moeten goet doen, waervan zij dan niet meer wederom gauderen als d’ ordinarie verstreckingen, die haer jaerlijx eenelijck benevens ‘t guarnisoensvolcq, so in gelt als goet, tot nodich onderhout wert uijtgereijckt, daer nogtans d’ meeste redenen waerom voors. knechts haer in vrijheden dienst begeven, zijn, dat daerdoor soeken eenige verdiende bonen in handen crijgende, ijets daermede te prospereren, ende alhoewel veele van dese Duijtse knechts uijt het vaederlant vertreckende, op hun reecqe. met veel schulden en belastingen bezwaert staen, en d’welcke in vorige tijden op hun arrivement aen d’ Caap haer vrijdom hebben versocht ende verworven, waerdoor dann de schuldeijschers in ‘t Patria, van ‘t geene zij daerbij hadden ingeschoten, zijn ontset geworden, gevolghlijk d’ Heeren Bewinthebberen ter Camer Amsterdam onder dato 6en October 1668 hebben gelieven t’ ordonneren, dat men aen niemand vrijdom zoude vergunnen, die met eenige vaederlandsche schulden beswaert zijn. Ende gelet, dat dese coloniers, bij ‘t generael gebreck van slaeven, sonder Duijtse knechts niet en cunnen subsisteren, ende gevolghlijk d’ hand daertoe moet geboden werden, so den landbouw voortganck nemen ende niet verachteren zall, Soo is goet gevonden ende geresolveert omme wederzijts sowel de baesen tot den landtbouw t’ animeren als haere knechts daervan niet afkerigh te maeken, oock Haer Edle. ordre in desen te voldoen, dat alle vrijluijden eenige Duijtse knechts in leeninge hebbende, solange deselve met vaederlantsche schulden beswaert zijn, jaerlijx 6/m van haere verdiende gagies, tot betaelinge van die schulden aan d’ E. Compe. alhier zullen hebben te voldoen, en de resterende 6/m aen haere knechts te betaelen, maer, deselve schulden voldaen zijnde, haere knechts alle hunne dienstbonen mogen doen genieten, latende alleen eens voor all 6/m op haere reecqe. te goet lopen omme daermede de wegmaekingen in ‘t vaderlant, so ‘er eenige mogten zijn, te betaelen, ende dat nogtans met dien verstande, dat de gemelde huijrders d’ verdere gagies aan d’geene, die bij den Commandeur ende den Raadt alhier daertoe sullen werden gestelt, in comptant betaelt, om sulx effectivelijck aen de knechts wederom uijtgekeert te werden, omme also te prevenieren, dat deselve met geene lompen ende leuren, als wel voor desen is gepractiseert, mogen voldaen werden.

Aldus gedaen en geresolveert in de Fortresse de Goede Hoope ten dage en jare voors.

[Signed:] ISBRAND GOSKE.

[Signed:] PR. HACKIUS. 1671.

[Signed:] JOAN SN. VELTERS.

[Signed:] CORN. DE CRETSER.

[Signed:] J. COON.

[Signed:] J. GRANAAT.